Nakadepende ito sa isang tanong: puwede ba kayong magpakasal sa isa't isa noong panahong nagsasama kayo? Kung pareho kayong malaya sa balakid, ang binili habang nagsasama ay itinuturing na pinagsamahan at karaniwang hinahati nang PANTAY, kahit isa lang ang may sweldo, dahil kinikilala ang pag-aalaga sa tahanan bilang ambag. Kung may asawa pa ang isa sa inyo, ibang tuntunin ang susundin: kailangang patunayan ang aktuwal na kontribusyon, at ang hatian ay ayon sa naiambag ng bawat isa.
Malaki ang pagkakaiba ng dalawang sitwasyon na madalas pagsamahin: ang magkarelasyong parehong walang asawa, at ang relasyong may kasamang kasal sa iba. Sa mata ng batas, magkaibang mundo ang dalawang ito pagdating sa ari-arian.
Kung Parehong Malayang Magpakasal
Kapag walang legal na balakid sa inyong dalawa at nagsama kayo bilang mag-asawa nang walang kasal, ang mga bagay na nakuha habang nagsasama kayo ay itinuturing na pinagsamahan at pantay ang hatian. Mahalaga rito ang isang bagay:
- Ang pag-aalaga sa tahanan at sa anak ay itinuturing na ambag, kahit walang sweldo ang isa;
- Ang sweldo ng bawat isa habang nagsasama kayo ay pantay ang pagmamay-ari;
- May presumption na pinagsamahan ang nabili habang magkasama kayo — kailangan itong pabulaanan ng nagsasabing exclusive niya; at
- Hindi puwedeng ibenta o isanla ng isa ang kanyang bahagi habang nagsasama pa kayo nang walang pahintulot ng isa.
Kung May Asawa Pa ang Isa
Dito naiiba ang lahat. Ang mahahati lang ay ang aktuwal na naiambag ninyo — pera, ari-arian, o industriya — at ang hatian ay proporsiyonal sa laki ng ambag. Walang presumption na pantay kayo, at hindi binibilang bilang ambag ang pag-aalaga sa bahay. Kung wala kang maipakitang kontribusyon, maaaring wala kang mapala kahit ilang taon kayong nagsama.
Ang Proseso ng Paghahati
Kung magkasundo kayo, gumawa ng deed of partition o extrajudicial settlement ng co-ownership, ipa-notaryo, at ipatala sa registry of deeds para maayos ang titulo. Kung ayaw magbigay ng isa, ang remedyo ay aksiyon para sa partition sa korte, kung saan ipapakita ang ebidensiya ng ambag. Sa maraming kaso, ang praktikal na solusyon ay ibenta ang bahay at hatiin ang perang nakuha, o bilhin ng isa ang bahagi ng isa.
Praktikal na Payo
- Kolektahin ang resibo, bank transfer, at amortization records — ito ang pinaka-mabigat na ebidensiya;
- Huwag umalis sa bahay nang walang kasulatan kung ito ang pinag-aawayan;
- Kung may anak kayo, magkahiwalay na usapin ang bahay at ang sustento — huwag ipagpalit ang isa sa isa;
- Isulat ang napagkasunduan at ipa-notaryo, kahit magkasundo pa kayo ngayon.
Frequently Asked Questions
Pantay ba ang hatian kahit isa lang ang may trabaho? Kung parehong malaya kayong magpakasal, oo, karaniwang pantay dahil kinikilala ang pag-aalaga sa tahanan bilang ambag.
Paano kung may asawa pa ang partner ko? Ang mahahati lang ay ang aktuwal na naiambag mo, at ito ay proporsiyonal. Kailangang mapatunayan mo ang iyong kontribusyon.
Puwede bang ibenta ng partner ko ang bahay nang wala akong pirma? Hindi niya basta maibebenta ang buong ari-arian. Kung nakapangalan sa kanya ang titulo, may panganib pa ring maisagawa ang bentahan, kaya magpa-annotate ka agad.
Kailangan pa bang dumaan sa korte kung magkasundo kami? Hindi. Sapat ang notarized na kasunduan ng paghahati at ang pagtatala nito sa registry of deeds.
This commentary is for general informational purposes only and does not constitute legal advice. For guidance specific to your situation, please consult a licensed attorney.
Kung may bahay o lupang pinagsamahan kayo ng partner mo at naghiwalay na kayo, matutulungan ka naming ipaglaban ang tamang bahagi mo. Maaari kaming ma-contact sa Viber o WhatsApp, tumawag sa 0995 433 5550, o mag-email sa vivasnobles@gmail.com.