May dalawang magkaibang tuntunin. Kung pareho kayong malayang magpakasal at eksklusibong nagsasama bilang mag-asawa, ang sahod ninyo ay pantay na pag-aari ninyo at ang mga nakuha sa panahon ng pagsasama ay itinuturing na co-ownership sa pantay na bahagi — at kinikilala bilang kontribusyon ang pag-aalaga sa tahanan at sa pamilya. Kung may legal impediment ang isa sa inyo — halimbawa, kasal pa siya sa iba — ang mahahati lang ay ang mga nakuha sa aktuwal na naiambag ng bawat isa, ayon sa laki ng ambag, at kailangan itong patunayan.
Mahigit isang dekada ang ilang pagsasama bago malaman ng dalawa na hindi pala pareho sa mag-asawa ang tuntunin sa kanila. Mahalagang alam mo ito bago pa bumili ng lupa o bahay.
Ang Unang Tuntunin: Walang Hadlang
Ito ang saklaw ng mag-live-in na parehong malayang magpakasal, at ng mag-asawa sa kasal na void gaya ng dahil sa psychological incapacity.
- Ang sahod at kita ng bawat isa ay pantay na pag-aari ninyong dalawa;
- Ang mga ari-ariang nakuha sa panahon ng pagsasama ay ipinapalagay na bunga ng pinagsamang pagsisikap, at pantay ang bahagi;
- Ang pag-aalaga sa tahanan at sa pamilya ay kinikilalang kontribusyon — hindi mo kailangang magbayad ng pera para may bahagi ka; at
- Habang nagsasama pa kayo, hindi maaaring ibenta o isangla ng isa ang kanyang bahagi sa pinagsamang ari-arian nang walang pahintulot ng isa.
Ang Ikalawang Tuntunin: May Hadlang
Answer-first: mas mahigpit at mas nakadepende sa resibo.
Ito ang saklaw kapag ang isa ay kasal pa sa iba o may ibang legal na hadlang.
- Ang mahahati lang ay ang mga ari-ariang nakuha sa aktuwal na naiambag ng bawat isa — pera, ari-arian, o paggawa;
- Ang bahagi ay ayon sa laki ng ambag, hindi awtomatikong pantay;
- Ang sahod ng bawat isa ay nananatiling sarili niya; at
- Kapag ang isa ay kasal pa sa iba, ang kanyang bahagi ay napupunta sa pondo ng kanyang balidong kasal — hindi sa kanya lang.
Dito nagiging mahalaga ang dokumento. Kapag walang katibayan ng ambag, mahirap patunayan ang bahagi — at may tuntunin ang batas na kapag walang patunay, ipinapalagay na pantay ang ambag.
Ano ang Dapat Ninyong Gawin
- Ilagay ang pangalan ng dalawa sa titulo, sa kontrata, at sa loan documents kung talagang dalawa ang bumili;
- Itago ang bank record at resibo ng bawat malaking bayad, may petsa at pangalan;
- Gumawa ng simpleng nakasulat na kasunduan tungkol sa bahagi ng bawat isa — hindi ito prenup, pero nakakatulong ito bilang ebidensiya;
- Huwag ilagay lahat sa pangalan ng isa 'para mas madali' — ito ang pinakamadalas na dahilan ng pagkatalo sa hatian; at
- Kung may naunang kasal ang isa sa inyo, magpakonsulta bago bumili ng malaking ari-arian.
Frequently Asked Questions
Pantay ba ang hatian ng mag-live-in? Kapag parehong malaya kayong magpakasal at eksklusibo ang pagsasama, ipinapalagay na pantay ang bahagi sa mga nakuha sa panahon ng pagsasama. Kapag may legal impediment, ang bahagi ay ayon sa aktuwal na naiambag.
Kinikilala ba bilang kontribusyon ang pag-aalaga sa bahay? Sa unang tuntunin, oo. Ang pag-aalaga sa tahanan at sa pamilya ay itinuturing na kontribusyon sa pagkuha ng ari-arian, kahit walang perang naiambag.
Puwede bang ibenta ng partner ko ang bahay nang wala akong pahintulot? Kapag saklaw kayo ng unang tuntunin at pinagsamang ari-arian ito, hindi niya maaaring ibenta o isangla ang kanyang bahagi nang walang pahintulot mo habang nagsasama pa kayo.
Paano kung kasal pa siya sa iba? Saklaw kayo ng mas mahigpit na tuntunin. Ang mahahati lang ay ang mga nakuha sa aktuwal na ambag, at ang bahagi niya ay napupunta sa pondo ng kanyang balidong kasal.
This commentary is for general informational purposes only and does not constitute legal advice. For guidance specific to your situation, please consult a licensed attorney.
Kung mag-live-in kayo at may binibili o hinahating ari-arian, matutulungan ka naming alamin kung aling tuntunin ang saklaw ninyo. Maaari kaming ma-contact sa Viber o WhatsApp, tumawag sa 0995 433 5550, o mag-email sa vivasnobles@gmail.com. Inaasahan naming makausap ka.