Sa Pilipinas, walang bisa ang huling habilin hangga't hindi ito naaaprubahan ng korte, kaya laging may gastos sa probate kahit walang kaaway. Binubuo ito ng docket at filing fee na nakabatay sa halaga ng estate, publikasyon ng abiso ng pagdinig, gastos sa paglitaw ng mga testigo, bond ng executor kung hinihingi ng korte, at propesyonal na bayad ng abogado. Nananatili pa rin bukod dito ang estate tax.
Marami ang nag-aakalang kapag may naiwang habilin, sundin na lang ito at tapos. Sa batas natin, hindi ganoon. Kailangang aprubahan muna ng korte ang habilin bago ito magkabisa — at ang proseso ng pag-apruba ay may sariling gastos.
Ano ang Bumubuo ng Gastos
- Docket at filing fee — nakabatay sa halaga ng estate ayon sa schedule ng korte;
- Publikasyon — ng abiso ng pagdinig, para malaman ng lahat ng interesado;
- Testigo — sa notarial will, kailangang patunayan ang pagpirma at ang kalagayan ng nag-iwan; may gastos ang paglitaw nila;
- Bond ng executor — kung hinihingi ng korte, may premium na binabayaran taon-taon; at
- Abogado — propesyonal na bayad sa buong proseso.
Bakit Mas Mahal Kapag May Tumututol
Ang probate na walang oposisyon ay maaaring maayos nang medyo mabilis. Pero kapag may tumututol — halimbawa, sinasabing hindi na maayos ang isip ng nag-iwan, o may pamimilit, o hindi tunay ang pirma — nagiging tunay na paglilitis ito na may testigo, ebidensiya at maaaring eksperto. Doon lumolobo ang gastos at ang haba ng panahon.
Ang Bahaging Hindi Nababawasan ng Will
Kahit maaprubahan ang habilin, may bahagi ng mana na hindi puwedeng bawasan ng nag-iwan — ang legitime ng mga anak at ng asawa. Kaya ang habiling lumalabag dito ay maaaring baguhin ng korte, at ang laban tungkol doon ay dagdag pang gastos.
Ang Sitwasyong Nagpapadoble ng Gastos
May ilang kalagayan na nagpapadoble ng gastos sa probate, at karamihan ay maiiwasan ng gumagawa ng habilin habang buhay pa siya.
Ang una ay ang habiling ginawa sa ibang bansa. Kailangang patunayan ang porma nito ayon sa batas ng lugar kung saan ito ginawa, at kasama roon ang pagpapatunay ng dayuhang batas at ang pagsasalin. Ang ikalawa ay ang nawalang orihinal — kapag kopya lang ang natira, may hiwalay at mas mabigat na proseso ng pagpapatunay. Ang ikatlo ay ang habiling nakalimutan ang isang anak; may partikular na bunga ang batas doon na maaaring makaapekto sa buong pamamahagi.
Ang ikaapat ay ang habiling ginawa noong may malubha nang sakit ang nag-iwan. Bukas ito sa pagtutol na wala na siya sa maayos na pag-iisip, at ang laban tungkol doon ay nangangailangan ng testigo, ng rekord medikal, at minsan ng eksperto. Ang habiling ginawa nang maaga at malinaw ang isip ay hindi lang mas matibay — mas mura rin ang pagpapatunay nito.
Praktikal na Payo
- Kung ikaw ang gumagawa ng habilin, ipagawa ito nang tama sa simula — ang mura ngayon ay mahal sa hinaharap;
- Itabi ang orihinal sa ligtas na lugar at sabihin sa executor kung nasaan ito;
- Kung ikaw ang naiwan ng habilin, huwag itago o pigilan — may pananagutan sa ganoon;
- Timbangin kung ang laban ay tunay na sulit sa mababawi.
Frequently Asked Questions
Kailangan pa bang dumaan sa korte kahit malinaw ang will? Oo. Walang bisa ang huling habilin hangga't hindi ito naaaprubahan ng korte, kahit walang tumututol at malinaw ang nakasulat.
Magkano ang docket fee sa probate? Nakabatay ito sa halaga ng estate ayon sa schedule ng korte, kaya nag-iiba sa bawat kaso. Ang clerk of court ang gumagawa ng assessment kapag nag-file ka na.
Mas mahal ba kung may tumututol sa will? Malaki ang pagkakaiba. Ang probate na walang oposisyon ay mas maikli, habang ang may tutol ay nagiging buong paglilitis na may testigo at ebidensiya.
Puwede bang laktawan ang probate at mag-extrajudicial settlement na lang? Hindi kung may naiwang habilin. Ang extrajudicial settlement ay para sa namatay na walang habilin at may nagkakasunduang tagapagmana.
This commentary is for general informational purposes only and does not constitute legal advice. For guidance specific to your situation, please consult a licensed attorney.
Kung may naiwang habilin sa pamilya ninyo at hindi ninyo alam kung paano at magkano ang pagpapa-apruba nito, matutulungan ka namin. Maaari kaming ma-contact sa Viber o WhatsApp, tumawag sa 0995 433 5550, o mag-email sa vivasnobles@gmail.com.