Oo, sapilitan ang probate. Walang ari-ariang maililipat sa bisa ng isang huling habilin hangga't hindi ito inaaprubahan ng korte, kahit gaano pa kalinaw ang nakasulat at kahit pumapayag ang lahat ng heirs. Sa probate, dinidinig kung tunay ang will at kung sinunod ang pormalidad — hindi ang katarungan ng paghahati. Ang Registry of Deeds at ang BIR ay humihingi ng court order bago magproseso.
Marami ang nagugulat dito. Akala nila kapag may will, mas madali — hindi na kailangan ng korte. Kabaligtaran pala. Kapag may will, korte talaga ang daan. Ang extrajudicial settlement ay para sa mga namatay na walang will at walang utang.
Bakit Hindi Ito Puwedeng Laktawan
Ayon sa batas, walang ari-ariang maipapasa sa bisa ng isang testamento maliban kung ito ay inaprubahan ng korte. Kahit magkasundo ang lahat ng heirs at pumirma sila ng kasunduan, hindi ito magiging basehan ng paglilipat ng titulo. Hihingi ang Registry of Deeds at ang BIR ng court order.
May dahilan ito: ang testator ay patay na at hindi na makakapagsalita. Ang korte ang nagsisilbing tagapagbantay na tunay nga ang dokumento, na siya ang gumawa nito, at na hindi siya pinilit.
Ano ang Dinidinig, at Ano ang Hindi
- Dinidinig — kung sinunod ang pormalidad, kung may kakayahan ang testator noong ginawa niya ito, at kung walang dahas, pandaraya, o undue influence;
- Hindi dinidinig sa umpisa — kung patas ba ang paghahati; hindi trabaho ng probate court na pantayin ang mga anak;
- Dinidinig sa huli — kung nasagasaan ang legitime, dahil hindi maaaring aprubahan ang isang pamamahagi na lumalabag sa batas; at
- Kasama rin — ang pagkilala sa executor, ang paglabas ng inventory, at ang project of partition.
Gaano Ito Katagal at Magkano
Kung walang kumokontra at kumpleto ang dokumento, maaaring matapos ito sa loob ng ilang buwan hanggang mahigit isang taon. Kapag may oposisyon, umaabot ito ng ilang taon. Ang gastos ay nakabatay sa halaga ng estate: filing fees, publikasyon, bond ng administrator kung kailangan, at bayad sa abogado. Ang estate tax ay hiwalay pa rito at may sariling deadline mula sa araw ng kamatayan — hindi ito naghihintay sa korte.
Ang Karaniwang Pagkakamali ng Pamilya
Ito ang paulit-ulit naming nakikita: may naiwang will, pero dahil mahal at matagal daw ang korte, gumagawa na lang ang pamilya ng extrajudicial settlement at itinatago ang testamento. Sa unang tingin, gumagana ito — naililipat ang titulo at tapos na ang usapan.
Ang problema ay lumilitaw makalipas ang ilang taon. Ang sinumang nakinabang sana sa will — isang inaanak, isang kasambahay, isang anak na binigyan ng mas malaki — ay puwedeng ihain ito sa korte at hamunin ang settlement. Bukod pa riyan, ang pagtatago o pagsira ng huling habilin ay may sariling mabigat na bunga, kabilang ang posibleng pagkawala ng karapatang magmana ng may sala. Kaya kung may nakita kayong will, ang tamang hakbang ay ihain ito — hindi itago.
Praktikal na Payo
- Simulan ang probate nang maaga; huwag hintaying magkaroon ng away sa pamilya;
- Huwag hintayin ang korte bago bayaran ang estate tax — tumatakbo ang surcharge at interes;
- Ilagay sa ligtas at kilalang lugar ang orihinal na will; ang kopya lang ay mas mahirap i-probate;
- Kung nasa ibang bansa ang ilang heirs, maghanda ng consularized o apostilled na SPA nang maaga.
Frequently Asked Questions
Puwede bang laktawan ang probate kung pumapayag ang lahat? Hindi. Sapilitan ang probate para sa anumang will. Ang kasunduan ng mga heirs ay hindi kapalit ng pag-apruba ng korte, at hindi ito tatanggapin ng Registry of Deeds.
Ano ang mangyayari kung hindi na lang namin i-probate ang will? Hindi maipapatupad ang will. Kung ipagwawalang-bahala ninyo ito at gagawa kayo ng extrajudicial settlement, puwede itong kuwestiyunin ng sinumang nakinabang sana sa will.
Sino ang puwedeng maghain ng probate? Ang executor na itinalaga sa will, ang sinumang heir o benepisyaryo, o ang sinumang may interes sa estate. Puwede rin itong ihain ng may hawak ng will.
Kailangan ba ng abogado sa probate? Sa praktika, oo. Ito ay isang kaso sa korte na may mga pleadings, pagdinig, at pormal na patakaran. Napakahirap itong gawin nang mag-isa.
This commentary is for general informational purposes only and does not constitute legal advice. For guidance specific to your situation, please consult a licensed attorney.
Kung may naiwang huling habilin ang inyong mahal sa buhay, matutulungan namin kayong dalhin ito sa probate nang maayos. Maaari kaming ma-contact sa Viber o WhatsApp, tumawag sa 0995 433 5550, o mag-email sa vivasnobles@gmail.com. Inaasahan naming makausap ka.