Ang holographic will ay buong-buong sulat-kamay ng testator, may petsa, at pinirmahan niya — walang kailangang testigo at walang notaryo. Ang notarial will ay puwedeng naka-print, pero kailangan ng tatlong kwalipikadong testigo, pirma sa bawat pahina, attestation clause, at pag-aakno sa harap ng notaryo. Mas mura at mas pribado ang holographic, pero mas madaling kuwestiyunin sa probate.
Dalawang uri lang ng huling habilin ang kinikilala ng batas sa Pilipinas. Anumang iba pa — video, audio recording, typed na sulat na pinirmahan lang, o kasunduan sa pamilya — ay walang bisa bilang will. Ang tanong lang ay kung alin sa dalawa ang bagay sa iyong sitwasyon.
Ang Holographic Will
Simple ang requirement, pero mahigpit: kailangang buong-buo itong sulat-kamay ng testator, may petsa, at pinirmahan niya. Iyon lang. Walang testigo, walang notaryo, walang bayad.
- Buong-buong sulat-kamay — kahit isang linyang naka-type o sinulat ng iba ay puwedeng magpabagsak nito;
- May petsa — araw, buwan, at taon, dahil ito ang nagsasabi kung alin ang pinakabago kapag marami kang ginawa;
- Pirma ng testator — sarili niyang pirma, hindi thumbmark na pinirmahan ng iba; at
- Ang panganib — sa probate, kailangang may makapagpatunay ng sulat-kamay at pirma; kapag kinontra, kailangan ng tatlong testigo na nakakakilala sa sulat mo.
Ang Notarial Will
Mas mahigpit ang pormalidad, pero mas matibay sa probate:
- Nakasulat sa wikang alam ng testator, at pinirmahan niya sa dulo;
- Tatlo o higit pang kwalipikadong testigo na pumipirma sa harap ng testator at sa harap ng isa't isa;
- Pirma ng testator at ng mga testigo sa gilid ng bawat pahina, at may sunod-sunod na numero ang mga pahina;
- May attestation clause na naglalaman ng bilang ng pahina at ng mga detalye ng paggawa; at
- Naka-acknowledge sa harap ng notaryo ng testator at ng mga testigo.
Kung bulag ang testator, kailangang basahin sa kanya ang will nang dalawang beses. Kung hindi siya marunong bumasa, may sariling patakaran din para maipaliwanag ito sa kanya.
Alin ang Piliin
Kung maliit ang estate, malinaw ang pamilya, at walang inaasahang away — puwede ang holographic. Kung malaki ang ari-arian, magulo ang pamilya, may anak sa labas, o may negosyo — notarial will ang mas ligtas. Ang bayad sa abogado ay maliit kumpara sa gastos ng isang kinontrang probate.
Anuman ang piliin mo, tandaan: kailangan pa ring dumaan sa probate sa korte ang alinman sa dalawa bago maipatupad. Walang will na basta ipinapatupad ng pamilya.
Ang Gastos sa Dalawang Dulo
Mukhang mas mura ang holographic will dahil libre itong gawin. Pero ang tunay na gastos ay nasa probate, hindi sa paggawa. Kapag kinontra ang isang holographic will, kailangan ng tatlong testigong nakakakilala sa sulat-kamay ng testator — at pagkalipas ng dalawampung taon, mahirap silang hanapin. Minsan kailangan pa ng ekspertong nagsusuri ng sulat-kamay, na may sariling bayad.
Ang notarial will naman ay may bayad sa umpisa — abogado, notaryo, at ang oras ng tatlong testigo — pero mas maikli at mas malinis ang probate dahil may attestation clause at may pormal na rekord. Sa isang estate na may makabuluhang halaga, ang naunang gastos ay karaniwang mas maliit kaysa sa isang taon ng paglilitis. Ang panuntunang sinusunod namin: kung ang halaga ng ari-arian ay sapat para pag-awayan, sapat din itong bayaran ng maayos na dokumento.
Praktikal na Payo
- Sabihin sa isang pinagkakatiwalaan kung nasaan ang orihinal na will;
- Huwag magdikit, mag-staple, o magpunit ng pahina — puwedeng ituring na pagbabawi;
- Kung magbabago ka ng isip, gumawa ng bagong will na malinaw na binabawi ang luma;
- Iwasang gawing testigo ang mga taong bibigyan mo sa will — puwedeng mawalan ng bisa ang kanilang parte.
Frequently Asked Questions
Puwede bang i-type ang holographic will? Hindi. Kailangang buong-buong sulat-kamay ng testator mismo. Kahit isang bahaging naka-print ay puwedeng magpabagsak nito sa probate.
Kailangan ba ng notaryo ang holographic will? Hindi kailangan. Pero kailangan pa rin itong i-probate sa korte, at doon patutunayan ang sulat-kamay at pirma ng testator.
Ilang testigo ang kailangan sa notarial will? Tatlo o higit pa, at dapat silang kwalipikado: nasa hustong gulang, may matinong pag-iisip, marunong bumasa at sumulat, at naninirahan sa Pilipinas.
Puwede bang parehong holographic at notarial ang gawin ko? Puwede kang gumawa ng higit sa isang will, pero maiiwan lang ang pinakabago sa mga sumasalungat na probisyon. Mas mabuting isang malinaw na will na lang para walang gulo.
This commentary is for general informational purposes only and does not constitute legal advice. For guidance specific to your situation, please consult a licensed attorney.
Kung nagpaplano kang gumawa ng huling habilin, matutulungan ka naming piliin ang uri at isulat ito nang hindi madaling kuwestiyunin. Maaari kaming ma-contact sa Viber o WhatsApp, tumawag sa 0995 433 5550, o mag-email sa vivasnobles@gmail.com. Inaasahan naming makausap ka.