Oo. Ang amendment sa Magna Carta for Persons with Disability ay nagtatakda ng parusa sa pampublikong panlalait at pang-aalipusta sa mga PWD, pati sa mga gawaing nagpapababa sa kanilang dangal. May multa at pagkakakulong, at mas mabigat ito sa paulit-ulit na paglabag. Bukod dito, may posibleng kaso sa ilalim ng ibang batas depende sa uri ng pang-aabuso.
Hindi lang tungkol sa diskwento ang batas para sa PWD. May malaking bahagi nito na tungkol sa dangal — at may ngipin ito.
Ano ang Ipinagbabawal
Ang amendment sa Magna Carta for Persons with Disability (RA 7277) ay tahasang ipinagbabawal ang pampublikong panlalait at pang-aalipusta sa mga PWD. Sa praktika, sakop nito ang:
- Panunuya o pang-iinsulto sa isang PWD sa harap ng iba;
- Paggamit ng mapanlait na salita upang ilarawan ang kanilang kondisyon;
- Mga pahayag na naglalayong pababain ang kanilang dangal o hikayatin ang iba na maliitin sila; at
- Diskriminasyon sa serbisyo, trabaho at pasilidad dahil sa kanilang kapansanan.
Ang Parusa
May multa at pagkakakulong na itinatakda ang batas, at mas mabigat ito sa ikalawa at sumunod na paglabag. Kung ang lumabag ay korporasyon, ang mga opisyal na nagpasya ang mananagot. Hindi namin ilalagay ang eksaktong halaga dito dahil nakadepende ito sa uri ng paglabag at sa pagpapasya ng korte.
Ang Ebidensiya
Ang pinakamahirap na bahagi ay ang patunay. Kaya mahalaga ang:
- Testigo — sino ang nakarinig at nakakita;
- Video o audio, kung ligtas itong kunin;
- Screenshot kung sa online ito nangyari, na may petsa at oras; at
- Nakasulat na salaysay na ginawa habang sariwa pa ang alaala.
Kapag sa Trabaho o Paaralan Nangyari
May hiwalay na daan kapag ang panlalait ay nagmula sa lugar kung saan ka may karapatang manatili nang ligtas.
- Sa trabaho, magsumite ng nakasulat na reklamo sa HR at hilingin ang imbestigasyon; may daan din sa DOLE at sa Commission on Human Rights;
- Sa paaralan, may child protection at anti-bullying policy ang bawat institusyon, at may daan sa DepEd o CHED;
- Sa online, i-screenshot agad ang post at ang profile bago ito burahin; at
- Sa lahat ng ito, ang nakasulat na reklamo na may petsa ang nagsisimula ng opisyal na tala.
Bakit Mahalagang Ipaglaban Ito
Marami ang hindi nagrereklamo dahil iniisip nilang maliit na bagay ang salita. Sa batas, hindi ito maliit — at may praktikal na dahilan kung bakit sulit itong itala.
- Ang paulit-ulit na paglabag ay may mas mabigat na parusa, at ang naunang tala ang nagpapatunay nito;
- Ang naitalang reklamo ay nakakatulong sa susunod na taong makakaranas ng ganoon sa parehong lugar;
- Ang pagkilos ng management ay madalas mabilis kapag alam nilang may nakasulat na tala; at
- Ang pananatiling tahimik ay nagpapatuloy sa maling gawi bilang parang normal na lamang.
Saan Magsasampa
Magsimula sa PDAO ng inyong lungsod at sa barangay. Para sa mga establisimyento, magsumite rin sa DTI. Kung seryoso ang pang-aabuso, maaari itong iakyat sa piskalya bilang kasong kriminal. Kung sa trabaho ito nangyari, may hiwalay na daan sa DOLE at sa Commission on Human Rights.
Frequently Asked Questions
May parusa ba ang panlalait sa PWD? Oo. Ang amendment sa Magna Carta for Persons with Disability ay nagtatakda ng multa at pagkakakulong sa pampublikong panlalait at pang-aalipusta sa PWD.
Sakop ba nito ang panlalait sa social media? Maaari, kung ito ay pampubliko at naglalayong pababain ang dangal ng PWD. Mahalaga ang screenshot na may petsa at oras bilang ebidensiya.
Anong ebidensiya ang kailangan ko? Testigo, video o audio kung ligtas kunin, screenshot kung online, at nakasulat na salaysay na ginawa habang sariwa pa ang alaala.
Saan ako magsasampa ng reklamo? Magsimula sa PDAO at sa barangay. Para sa establisimyento, magsumite rin sa DTI. Kung seryoso, maaari itong iakyat sa piskalya bilang kasong kriminal.
This commentary is for general informational purposes only and does not constitute legal advice. For guidance specific to your situation, please consult a licensed attorney.
Kung ikaw o ang inyong kaanak ay nakaranas ng pampublikong panlalait dahil sa kapansanan, matutulungan ka naming ihanda ang reklamo. Maaari kaming ma-contact sa Viber o WhatsApp, tumawag sa 0995 433 5550, o mag-email sa vivasnobles@gmail.com.