Ang amilyar ay nakakabit sa lupa — sinusundan nito ang ari-arian, hindi ang tao. Kaya ang naipong amilyar ay karaniwang nagiging problema ng bagong may-ari, maliban kung malinaw na sinagot ito ng bangko sa kasunduan. Sa association dues, nakadepende sa master deed at sa patakaran ng asosasyon, pero madalas ay hinahabol din nila ang bagong may-ari. Ang pakikipag-ayos ay karaniwang posible.
Natapos mo na ang bidding, nakuha mo na ang titulo, at biglang may sulat mula sa Treasurer’s Office at sa homeowners association. Karaniwan ito sa foreclosed property, at may paraan para mapagaan ito.
Bakit Sumusunod ang Amilyar sa Lupa
Ang real property tax ay tinatawag na obligasyong nakakabit sa ari-arian. Ang lupa mismo ang may pananagutan, hindi ang taong nagmamay-ari noon. Kaya kapag hindi nabayaran ito ng dating may-ari, hindi ito nawawala sa paglipat — sumusunod ito sa lupa.
- Nakakabit sa ari-arian, hindi sa tao;
- May multa at interes na naipon; at
- Maaaring maging batayan ng auction kung hindi mabayaran.
Ang Association Dues
Nakadepende ito sa master deed, sa by-laws, at sa patakaran ng asosasyon. Sa maraming subdivision at condo, ang dues ay itinuturing na obligasyong nakakabit din sa unit. Pero hindi ito walang hangganan — may mga singil na napapawalang-bisa dahil sa panahon o dahil hindi sumunod ang asosasyon sa sariling patakaran.
Paano Makipag-ayos
- Humingi ng detalyadong statement of account — huwag tumanggap ng kabuuang halaga lang;
- Alamin kung anong bahagi ang mula sa panahon bago mo binili;
- Magtanong sa Treasurer’s Office kung may programa ng pagbabawas ng multa o ng hulugang bayad;
- Kausapin ang asosasyon at mag-alok ng pormal na plano ng pagbabayad; at
- Ipasulat ang anumang kasunduan at humingi ng resibo sa bawat bayad.
Praktikal na Payo
- Bago bumili, alamin ang kabuuan ng naipong amilyar at dues at ibawas ito sa alok mo;
- Ilagay sa kasunduan sa bangko kung sino ang sasagot at hanggang anong petsa;
- Huwag magbayad hangga't walang detalyadong breakdown; at
- Itago ang lahat ng resibo — kakailanganin mo ito sa paglilipat ng tax declaration.
Ang Pagkuwenta ng Multa at Interes
Sa naipong amilyar, ang buwis mismo ay madalas na maliit na bahagi lamang — ang multa at interes ang bumubuo ng karamihan. Mahalagang maunawaan kung paano ito lumalaki.
- Humingi ng breakdown kada taon — buwis, multa, at interes nang magkakahiwalay;
- Tingnan kung tama ang pagtatasa — may mga taong sobra ang assessment;
- Itanong kung may hulugang plano o programa ng pagbabawas sa inyong LGU; at
- Alamin ang huling petsa bago magsimula ang bagong interes.
Sa maraming LGU, may mga panahon at programa kung saan maaaring maibaba ang multa o mahulugan ang kabuuan. Magtanong nang tuwiran sa Treasurer’s Office at humingi ng nakasulat na kuwenta. Huwag ding kalimutang ipatama ang tax declaration sa pangalan mo at sa aktuwal na kalagayan ng ari-arian — may mga naipong singil na nagmumula lamang sa maling talaan.
Frequently Asked Questions
Puwede bang ipasa sa dating may-ari ang naipong amilyar? Sa praktikal na paraan, mahirap. Sumusunod ang amilyar sa ari-arian, kaya karaniwang ang bagong may-ari ang unang hinahabol ng LGU.
May limitasyon ba ang paghabol ng asosasyon sa lumang dues? May mga singil na napapawalang-bisa dahil sa panahon o dahil hindi sumunod ang asosasyon sa sariling patakaran. Humingi ng detalyadong breakdown at ipasuri ito.
Puwede bang hulugan ang naipong amilyar? Maraming LGU ang nag-aalok ng hulugang bayad. Magtanong sa Treasurer's Office at ipasulat ang napagkasunduang plano.
Ano ang gagawin kung tinatanggihan ako ng asosasyon dahil sa dues? Ang pagharang sa pagpasok o sa serbisyo ay may hangganan sa batas. Maaaring ihain ang reklamo sa DHSUD habang isinasaayos ang bayad.
This commentary is for general informational purposes only and does not constitute legal advice. For guidance specific to your situation, please consult a licensed attorney.
Kung may naipong amilyar o dues ang ari-ariang binili ninyo, nandito ang aming firm para tulungan kayong makipag-ayos. Maaari kaming ma-contact sa Viber o WhatsApp, tumawag sa 0995 433 5550, o mag-email sa vivasnobles@gmail.com. Inaasahan naming makausap ka.