Pumunta sa Treasurer’s Office ng lungsod o munisipyo kung nasaan ang lupa at humingi ng tax clearance o statement of account gamit ang tax declaration number. Doon lalabas kung may hindi bayad na amilyar at kung magkano na ang interes. Ang utang sa amilyar ay nakakabit sa lupa, hindi sa tao — kaya kung ikaw ang bibili at hindi ito nabayaran, ikaw ang maiipit.
Marami nang mamimili ang natuwa sa mabuting presyo, pumirma, at saka nalaman na may sampung taong hindi bayad na amilyar ang lupa — at hindi na maaabot ang nagbenta. Sampung minuto lang sana ang kailangan para maiwasan ito.
Bakit Problema Mo Ito Kahit Hindi Ikaw ang Hindi Nagbayad
Ang real property tax ay obligasyong nakakabit sa mismong ari-arian. Ang lokal na pamahalaan ay may kapangyarihang habulin ang lupa — hindi lang ang dating may-ari — hanggang sa punto ng pagbebenta nito sa auction dahil sa delingkwensiya. Kaya ang hindi bayad na amilyar ay hindi lang gastos; panganib ito sa mismong pagmamay-ari mo.
- May interes ang delingkwensiya sa ilalim ng Local Government Code, RA 7160, at umiipon ito buwan-buwan hanggang sa takdang hangganan;
- Kailangan ng tax clearance bago ka makapaglipat ng titulo, kaya haharangin ka nito sa Registry of Deeds; at
- Ang RA 12001 na amnestiya sa real property tax ay tapos na noong Hulyo 2026, kaya hindi mo na ito maaasahan.
Ang Proseso ng Pag-check
Diretso sa Treasurer’s Office ang pinakamabilis. Ito ang mga hakbang:
- Kunin muna sa Assessor’s Office ang tax declaration number ng lupa at ng anumang gusali dito;
- Dalhin ito sa Treasurer’s Office at humingi ng statement of account o tax clearance;
- Alamin kung may hiwalay na tax declaration ang bahay o improvement — madalas dito nagtatago ang karagdagang utang; at
- Kumuha ng kopya ng pinakahuling resibo ng bayad mula sa nagbebenta.
Sino ang Dapat Magbayad
Sa batas, ang may-ari sa panahong dapat bayaran ang buwis. Sa praktika, ito ay usapin ng negosasyon at dapat malinaw sa kontrata. Karaniwang kasunduan: ang nagbebenta ang sasagot sa lahat ng amilyar hanggang sa araw ng paglilipat, at ang mamimili na ang magbabayad mula roon.
Praktikal na Payo
- Ilagay sa deed of sale ang malinaw na probisyon kung sino ang sasagot sa lumang amilyar;
- Kung may utang, huwag basta ibawas sa presyo — ipabayad muna at hingin ang tax clearance bago magbayad ng balanse;
- Suriin ang tatlo o limang taong resibo, hindi lang ang huli; at
- Kung malaki ang delingkwensiya, alamin kung naisama na ba ang lupa sa listahan ng auction ng lungsod.
Ang Iba Pang Bayarin na Madalas Nakakaligtaan
Hindi lang amilyar ang maaaring nakakabit sa ari-arian. Bago ka magbayad ng balanse, tanungin ang mga sumusunod — lahat ito ay maaaring maging gastos mo.
- Association dues sa subdivision o sa condominium, na maaaring lien sa ari-arian;
- Hindi bayad na tubig at kuryente, na maaaring humadlang sa muling pagkonekta;
- Buwis sa mismong benta tulad ng capital gains tax at documentary stamp tax;
- Transfer tax at bayad sa rehistro sa lokal na pamahalaan at sa Registry of Deeds; at
- Gastos sa sarbey kung kailangan ng relocation o subdivision plan.
Isulat ang lahat ng ito sa isang listahan at ilagay sa tabi ng presyong inaalok. Madalas, ang tunay na halaga ng “murang lupa’” ay lumalabas lang kapag natapos mo ang listahang ito.
Frequently Asked Questions
May amnestiya pa ba sa hindi bayad na amilyar? Wala na. Ang amnestiya sa real property tax sa ilalim ng RA 12001 ay natapos na noong Hulyo 2026, kaya ang delingkwensiya ngayon ay may kaakibat nang interes at parusa ayon sa Local Government Code.
Puwede bang ilipat ang titulo kung may utang sa amilyar? Karaniwang hindi. Hinihingi ang tax clearance bilang bahagi ng mga dokumento sa paglilipat, kaya haharangin ka nito hangga't hindi nababayaran ang delingkwensiya.
Sino ang sasagot sa amilyar kung namatay na ang dating may-ari? Ang ari-arian pa rin ang mananagot, at sa praktika ay ang mga tagapagmana o ang bumili ang kailangang mag-ayos nito bago maisagawa ang paglilipat.
Paano kung mas malaki ang utang sa amilyar kaysa sa inaasahan? Puwede kang mag-negosasyon ng bagong presyo o umatras kung nakasaad sa kasunduan na dapat malinis ang buwis. Huwag magbayad ng balanse hangga't walang tax clearance.
This commentary is for general informational purposes only and does not constitute legal advice. For guidance specific to your situation, please consult a licensed attorney.
Kung may nadiskubre kang malaking delingkwensiya sa lupang bibilhin mo, matutulungan ka naming ayusin ang kasunduan para hindi ikaw ang mapasan nito. Maaari kaming ma-contact sa Viber o WhatsApp, tumawag sa 0995 433 5550, o mag-email sa vivasnobles@gmail.com. Inaasahan naming makausap ka.