Hindi maaaring dumiretso sa pangalan mo ang titulong nasa pangalan pa ng namatay. Kailangan munang maisaayos ang estate: extrajudicial settlement o utos ng korte, pagbayad ng estate tax at pagkuha ng eCAR, at ang pag-annotate ng settlement sa titulo. Saka lang mairerehistro ang deed of sale mo. Kaya mahalagang ilagay sa kasunduan kung sino ang mag-aasikaso at magbabayad ng bawat hakbang.
Nakipag-usap ka sa mga anak ng namatay na may-ari, nagbayad ka, at may notaryadong deed of sale ka. Pagdating sa Registry of Deeds, sinabihan ka: hindi puwede, hindi pa nailipat ang estate. Karaniwan ito, at may pagkakasunod-sunod ang solusyon.
Bakit May Karagdagang Hakbang
Ang lupang nasa pangalan ng namatay ay bahagi pa ng kanyang estate. Bago maibenta at mailipat, kailangan munang matukoy kung sino ang mga tagapagmana at mabayaran ang buwis sa estate. Hindi ito puwedeng laktawan kahit lahat ng heirs ay pumirma sa deed of sale mo.
- Settlement ng estate — extrajudicial kung nagkakasundo ang lahat at walang testamento;
- Estate tax at eCAR — galing sa BIR; at
- Annotation sa titulo ng settlement bago ang bentahan.
Ang Karaniwang Pagkakasunod-sunod
- Ipagawa ang extrajudicial settlement na pinirmahan ng lahat ng tagapagmana;
- Ipalathala ito sa pahayagan ayon sa hinihingi;
- Ihain sa BIR at bayaran ang estate tax para makakuha ng eCAR;
- Ipa-annotate ang settlement sa titulo sa Registry of Deeds;
- Irehistro ang deed of sale mo at bayaran ang capital gains tax at documentary stamp tax; at
- Kumuha ng bagong titulo sa pangalan mo at ipalipat ang tax declaration.
Ang Mga Karaniwang Sagabal
Ang una ay ang kulang na pirma — may heir sa abroad, may hindi kilalang anak, o may menor de edad na kailangan ng pahintulot ng korte. Ang pangalawa ay ang naipong estate tax at multa mula sa mga taong hindi naasikaso. Alamin ang dalawang ito bago ka magbayad ng malaki, dahil dito napupunta ang taon at ang pera.
Praktikal na Payo
- Humingi ng listahan ng lahat ng tagapagmana at ng kanilang sertipiko ng kapanganakan;
- Ilagay sa kasunduan kung sino ang sasagot sa estate tax at sa mga bayarin;
- Ipahawak ang malaking bahagi ng bayad hanggang makalabas ang eCAR; at
- Ipa-annotate ang iyong karapatan habang ginagawa ang proseso.
Ang Naipong Estate Tax at ang Multa
Ang pinakamalaking hindi inaasahang gastos sa ganitong transaksyon ay ang estate tax na hindi naasikaso ng pamilya sa loob ng maraming taon. Mahalagang malaman ang laki nito bago ka pumirma.
- Alamin kung kailan namatay ang nakapangalan sa titulo — ito ang simula ng pagbilang;
- Tanungin kung may naihain nang return sa BIR o wala talaga;
- Alamin kung may naunang paglipat sa kadena na hindi rin naasikaso; at
- Humingi ng tantiya mula sa BIR o sa isang propesyonal bago mag-alok.
Ang estate tax amnesty ay natapos na noong Hunyo 2025, kaya hindi na ito maaasahan sa mga hindi naasikasong estate. Ibig sabihin, ang buwis, ang interes, at ang mga multa ay dapat kuwentahin sa ilalim ng ordinaryong panuntunan. Sa lupang naiwang hindi naaayos sa loob ng dalawa o tatlong henerasyon, maaari itong maging mas malaki pa kaysa sa presyong napag-usapan ninyo.
Frequently Asked Questions
Puwede bang dumiretso sa pangalan ko ang titulo? Hindi. Kailangan munang maisaayos ang estate ng namatay at mabayaran ang estate tax bago mairehistro ang bentahan sa pangalan mo.
Sino ang dapat magbayad ng estate tax? Karaniwang obligasyon ito ng estate at ng mga tagapagmana, pero madalas itong napag-uusapan sa presyo. Mahalagang malinaw ito sa kasunduan bago pumirma.
Ano ang gagawin kung may heir na ayaw pumirma? Hindi maaaring ituloy ang extrajudicial settlement kung hindi kumpleto. Ang natitirang daan ay ang hudisyal na pagsasaayos ng estate sa korte.
Paano ko mapoprotektahan ang binayad ko habang naghihintay? Ipa-annotate ang iyong karapatan sa titulo at itago ang lahat ng resibo. Mabuti ring hatiin ang bayad sa mga yugtong nakatali sa aktuwal na progreso.
This commentary is for general informational purposes only and does not constitute legal advice. For guidance specific to your situation, please consult a licensed attorney.
Kung nakatengga ang paglilipat ng titulong binili ninyo sa mga tagapagmana, nandito ang aming firm para tulungan kayong ayusin ang proseso. Maaari kaming ma-contact sa Viber o WhatsApp, tumawag sa 0995 433 5550, o mag-email sa vivasnobles@gmail.com. Inaasahan naming makausap ka.