Kapag hindi nabayaran ang amilyar (real property tax) sa takdang panahon, may interes na 2% kada buwan sa hindi nabayarang halaga, hanggang sa maximum na 72% (o katumbas ng 36 na buwan). Kapag naging delinquent, maaaring ipa-auction ng LGU ang property sa isang tax delinquency sale para bawiin ang buwis. May karapatan ang may-ari na tubusin ang property sa loob ng isang taon mula sa auction. Para maiwasan ito, bayaran ang amilyar taun-taon o quarterly, at maraming LGU ang nagbibigay ng diskwento sa maagang pagbabayad.
Ang amilyar (real property tax o RPT) ay taunang buwis sa lupa at gusali. Kapag hindi ito nabayaran, may interes, multa, at panganib na ma-auction ang property.
Ang Interes: 2% Kada Buwan
Kapag hindi nabayaran ang amilyar sa takdang panahon, may interes na 2% kada buwan sa hindi nabayarang halaga, na umiipon hanggang maximum na 72% (katumbas ng 36 na buwan o tatlong taon). Halimbawa, kung 10,000 pesos ang amilyar at isang taon nang hindi bayad, ang interes ay hanggang 24% (2% x 12) — dagdag na 2,400 pesos.
Kailan Dapat Bayaran
Maaaring bayaran ang amilyar nang buo (annual) o hulugan (quarterly):
- Buo — karaniwang hanggang Marso 31; at
- Quarterly — may deadline sa bawat quarter (karaniwang Marso, Hunyo, Setyembre, Disyembre).
Maraming LGU ang nagbibigay ng diskwento (halimbawa, 10% o 20%) sa mga nagbabayad nang maaga o buo — kaya makabubuting magbayad agad.
Delinquency at Auction
Kung matagal nang hindi bayad, magiging delinquent ang property. Maaaring:
- Maglabas ang LGU ng notice of delinquency;
- I-levy (kumpiskahin ayon sa batas) ang property; at
- Ipa-auction (tax delinquency sale) ang property para bawiin ang hindi nabayarang buwis, interes, at gastos.
Ibig sabihin, maaari mong mawala ang iyong lupa dahil lang sa hindi nabayarang amilyar — kaya seryoso ito.
Ang Karapatan sa Pagtubos (Redemption)
May proteksyon ang may-ari: kahit na-auction na, may karapatan kang tubusin (redeem) ang property sa loob ng isang (1) taon mula sa petsa ng auction, sa pamamagitan ng pagbabayad ng buwis, interes, at mga gastos. Kung hindi matubos sa loob ng isang taon, mailalabas ang final deed sa nanalong bidder.
Paano Maiwasan ang Problema
- Bayaran ang amilyar taun-taon (o quarterly) at samantalahin ang diskwento sa maagang bayad;
- Kung may naipong utang, makipag-ugnayan sa treasurer's office — may LGU na nag-aalok ng tax amnesty o condonation ng penalty paminsan-minsan; at
- Panatilihing updated ang tax declaration at ang deklaradong may-ari para tumanggap ng notices.
Praktikal na Payo
- Ang multa sa amilyar ay 2% kada buwan hanggang 72% — mabilis itong lumaki;
- Ang matagal na pagkukulang ay maaaring humantong sa auction ng iyong property, kaya huwag pabayaan;
- May isang taong redemption period pagkatapos ng auction, at magbantay sa tax amnesty ng LGU para sa mga penalty.
Frequently Asked Questions
Magkano ang multa sa hindi nabayarang amilyar? May interes na 2% kada buwan sa hindi nabayarang halaga, na umiipon hanggang maximum na 72% (katumbas ng 36 na buwan o tatlong taon).
Kailan dapat bayaran ang amilyar? Maaaring buo (karaniwang hanggang Marso 31) o quarterly. Maraming LGU ang nagbibigay ng diskwento sa maaga o buong pagbabayad.
Mawawala ba ang lupa ko kung hindi ko nabayaran ang amilyar? Posible. Kapag delinquent, maaaring i-levy at ipa-auction ng LGU ang property sa tax delinquency sale para bawiin ang buwis. Kaya seryoso ang hindi pagbabayad ng amilyar.
May karapatan ba akong tubusin ang property pagkatapos ng auction? Oo. May isang taong redemption period mula sa auction, kung saan maaari mong tubusin ang property sa pagbabayad ng buwis, interes, at gastos. Kung hindi, mailalabas ang final deed sa bidder.
This commentary is for general informational purposes only and does not constitute legal advice. For guidance specific to your situation, please consult a licensed attorney.
Kung may problema ka sa amilyar o nagbabantang auction ng iyong property, matutulungan ka ng aming firm. Maaari kaming ma-contact sa Viber o WhatsApp, tumawag sa 0995 433 5550, o mag-email sa vivasnobles@gmail.com. Inaasahan naming makausap ka.