Ang usage rights ay ang pahintulot na gamitin ang gawa mo — hindi ito pagbebenta ng gawa mismo maliban kung nakasulat ang paglilipat. Apat ang dapat tukuyin: gaano katagal, saang teritoryo, sa anong media, at exclusive ba o hindi. Kapag malinaw ang apat na ito, malinaw din ang presyo at wala nang alitan kapag ginamit ito sa mas malaking kampanya.
Ito ang pinaka-kumikitang bagay na natututuhan ng isang photographer o videographer: hindi ang oras ng shoot ang tunay na produkto kundi ang pahintulot sa paggamit.
Lisensya o Paglilipat?
Answer-first: bilang default, ikaw ang may-akda at ang binibigay mo ay lisensya lang, maliban kung nakasulat ang paglilipat ng karapatan.
- Lisensya — pahintulot na gamitin ang gawa sa loob ng mga limitasyong itinakda mo;
- Paglilipat — ang pagbibigay ng karapatan sa kliyente; sa ilalim ng Intellectual Property Code (RA 8293), dapat itong nakasulat; at
- Buyout — ang pangkaraniwang tawag sa malawak na paglilipat, at dapat itong mas mahal.
Ang Apat na Sukatan
- Tagal — anim na buwan, isang taon, o walang hangganan;
- Teritoryo — Pilipinas lang, Timog-Silangang Asya, o buong mundo;
- Media — social media, website, print, out-of-home tulad ng billboard, o bayad na ads; at
- Exclusivity — puwede mo pa bang ibenta o ipakita ito sa iba.
Ang Karaniwang Alitan
Nagbayad ang kliyente para sa isang shoot na sinabi niyang para sa social media. Makalipas ang anim na buwan, nakita mo ang litrato sa isang billboard. Kung malinaw ang lisensya mo, malinaw ang habol: paglabag ito sa saklaw ng pahintulot at may basehan kang singilin ang dagdag na bayad. Kung walang nakasulat, magiging usapan ito ng "akala ko" laban sa "akala ko rin" — at doon nauubos ang relasyon at ang kita.
Paano Ito Isulat
Hindi mo kailangan ng mahabang kontrata. Isang talata sa quotation ay sapat: ilarawan ang deliverables, saka isulat ang lisensya. Halimbawa: paggamit sa social media at website ng kliyente sa Pilipinas sa loob ng labindalawang buwan mula sa paghahatid, hindi exclusive, at hindi kasama ang bayad na advertising at out-of-home. Ilagay din na ang paglilipat o mas malawak na paggamit ay may hiwalay na bayad, at na lumilipat lang ang lisensya kapag ganap nang nabayaran.
Praktikal na Payo
- Ilagay ang lisensya sa bawat quotation, hindi lang sa malalaking proyekto;
- Magkaroon ng price list para sa dagdag na media at tagal;
- Itago ang orihinal na file at ang petsa ng paghahatid;
- Maglagay ng malinaw na klawsula sa credit kung mahalaga ito sa iyo; at
- Kung may lumabag, magsimula sa maayos na sulat — madalas nagbabayad ang kliyente kapag malinaw ang kasunduan.
Frequently Asked Questions
Akin pa rin ba ang litrato kahit binayaran ako? Oo, maliban kung may nakasulat na paglilipat ng karapatan. Ang bayad sa serbisyo ay hindi awtomatikong bumibili ng copyright.
Ano ang buyout? Ito ang malawak na paglilipat o lisensyang halos walang limitasyon. Dahil mas malaki ang ibinibigay mo, dapat mas mataas ang presyo.
Puwede ko bang ipakita ang gawa sa portfolio? Karaniwang oo, pero ilagay ito nang malinaw sa kasunduan, lalo na kung may kumpidensyalidad ang proyekto.
Paano kung lumagpas ang kliyente sa lisensya? Magpadala ng maayos na sulat na naglalahad ng saklaw at ng dagdag na bayad. Kung tumanggi, may basehan kang humabol.
This commentary is for general informational purposes only and does not constitute legal advice. For guidance specific to your situation, please consult a licensed attorney.
Kung gusto mong ayusin ang lisensya at presyo ng creative work mo, kami ang maaari mong kausapin. Maaari kaming ma-contact sa Viber o WhatsApp, tumawag sa 0995 433 5550, o mag-email sa vivasnobles@gmail.com. Inaasahan naming makausap ka.