Sa isang ipinagawang likha, hindi awtomatikong napupunta sa kliyente ang copyright — may probisyon sa Intellectual Property Code (RA 8293) na nagsasabing ang pisikal na gawa ay sa nag-utos ngunit ang copyright ay nananatili sa lumikha maliban kung may nakasulat na kasunduang kabaligtaran. Sa mga empleyado naman, karaniwang sa employer ang gawang bahagi ng regular na tungkulin. Kaya ang solusyon ay palaging isang malinaw na nakasulat na kasunduan.
Ito ang pinakamadalas na pinagtatalunan sa creative work: ginawa mo ang disenyo, binayaran ka, at ngayon ay ginagamit nila ito sa kung saan-saan. May-ari ka pa ba?
Ang Tuntunin sa Ipinagawang Likha
Answer-first: sa ilalim ng IP Code, kapag may nag-utos ng isang gawa at nagbayad para dito, ang gawa mismo ay sa nag-utos, pero ang copyright ay nananatili sa lumikha maliban kung may nakasulat na kasunduang naglilipat nito. Marami ang nagugulat dito, kliyente man o creator.
- Kaya kailangan ng tahasang nakasulat na paglilipat kung gusto ng kliyente ang buong karapatan;
- Ang paglilipat ay dapat malinaw ang saklaw — anong gamit, saan, at gaano katagal;
- Ang moral rights tulad ng karapatang makilala bilang may-akda ay may sariling trato; at
- Kadalasang isinasama ang kondisyong pagkatapos ng buong bayad lumilipat ang karapatan.
Iba Ito Kapag Empleyado Ka
Sa isang relasyong employer-employee, ang gawang likha bilang bahagi ng regular mong tungkulin ay karaniwang pag-aari ng employer, maliban kung may kasunduang kabaligtaran. Kung ang likha naman ay hindi bahagi ng tungkulin mo at hindi ginamit ang oras at kagamitan ng kompanya, mas malakas ang posisyon mo bilang may-ari.
Ang Mga Dapat Nasa Kasunduan
- Anong karapatan ang inililipat at anong nananatili sa iyo;
- Saklaw ng paggamit — social media lamang, o pati sa patalastas at produkto;
- Panahon at teritoryo ng paggamit;
- Karapatan mo sa portfolio — napakahalaga at madalas nakakalimutan; at
- Kondisyon ng buong bayad bago lumipat ang karapatan.
Praktikal na Payo
- Huwag ipasa ang final file bago ang huling bayad;
- Sa mga logo at brand asset, asahang hihingin ng kliyente ang buong paglilipat — presyuhan ito nang naaayon;
- Panatilihin ang karapatan sa portfolio maliban kung babayaran nila ito;
- Itago ang project file at ang raw asset — ito ang patunay ng pagkakagawa mo; at
- Kung ginagamit nila ito lampas sa napagkasunduan, magpadala ng nakasulat na demand.
Frequently Asked Questions
Binayaran ako ng kliyente. Hindi ba sa kanila na ang lahat? Hindi awtomatiko. Sa isang ipinagawang likha, ang gawa ay sa nag-utos pero ang copyright ay nananatili sa lumikha maliban kung may nakasulat na kasunduang naglilipat nito.
Puwede ko bang ilagay sa portfolio ang ginawa ko? Kung walang bawal sa kasunduan, karaniwang oo. Pero mas ligtas kung tahasan itong nakasulat, lalo na kung may confidentiality clause ang kliyente.
Paano kung empleyado ako ng kompanya? Kung ang likha ay bahagi ng regular mong tungkulin, karaniwang sa employer ito, maliban kung may kasunduang kabaligtaran. Kung labas sa tungkulin at hindi ginamit ang kagamitan nila, mas malakas ang posisyon mo.
Ano ang gagawin kung ginagamit nila ito lampas sa napagkasunduan? Magpadala ng nakasulat na demand na naglilista ng saklaw ng napagkasunduan at ng aktwal na paggamit, at humingi ng paghinto o ng karagdagang bayad. Itago ang ebidensya ng bawat paggamit.
This commentary is for general informational purposes only and does not constitute legal advice. For guidance specific to your situation, please consult a licensed attorney.
Kung may alitan kayo ng kliyente tungkol sa pagmamay-ari ng ginawa mo, matutulungan ka naming linawin ang posisyon at ihanda ang demand. Maaari kaming ma-contact sa Viber o WhatsApp, tumawag sa 0995 433 5550, o mag-email sa vivasnobles@gmail.com. Inaasahan naming makausap ka.