Oo, kung nauunawaan niya ang bunga ng kanyang pasya. Ang batayan ng lahat ng gamutan ay ang informed consent — ang karapatang malaman ang kalagayan at ang mga pagpipilian, at ang karapatang tumanggap o tumanggi. Ang pamilya ay walang kapangyarihang pilitin siya habang siya ay may sariling kakayahang magdesisyon. Nagbabago lang ito kapag wala na siyang ganoong kakayahan.
Isa ito sa pinakamasakit na sitwasyon sa loob ng pamilya: ayaw nang magpa-dialysis o magpa-chemo ng magulang, at gusto ng mga anak na ituloy. Sino ang masusunod?
Ang Prinsipyo: Informed Consent
Ang bawat gamutan ay nangangailangan ng pahintulot ng pasyente, at hindi ito basta pirma sa papel. Kasama rito ang karapatang malaman ang diyagnosis, ang mga pagpipilian, ang panganib at ang inaasahang bunga ng bawat isa — kasama na ang bungang hindi magpagamot. Ang kabilang mukha ng karapatang pumayag ay ang karapatang tumanggi.
Ang Tanong ay Kakayahan, Hindi Edad
Hindi nawawala ang karapatang ito dahil lang matanda ka na o may malubhang sakit. Ang tanong ay kung nauunawaan niya ang kanyang kalagayan at ang bunga ng kanyang pasya. Kung oo, ang pasya niya ang masusunod — kahit hindi sang-ayon ang pamilya, at kahit sa tingin ng iba ay mali ito.
Kapag Wala Na Siyang Kakayahan
Doon lumilipat ang usapin sa pamilya. Sa praktika, ang malapit na kamag-anak ang kinakausap ng ospital, at may pagkakasunod na karaniwang sinusunod — asawa, mga anak, magulang, kapatid. Ang gabay ay hindi ang gusto ng pamilya kundi ang kapakanan at ang dating ipinahayag na kagustuhan ng pasyente. Kaya napakahalaga ng usapan habang malinaw pa siya, at ng anumang naisulat niyang bilin.
Ang Papel ng Doktor at ng Ospital
Hindi sila basta tagasunod ng pamilya. May sarili silang obligasyon, at nakakatulong malaman ito kapag may hindi pagkakasundo.
- Obligado ang doktor na ipaliwanag ang kalagayan at ang mga pagpipilian sa pasyente mismo, hindi lang sa pamilya;
- Dapat niyang itala sa chart ang pasya ng pasyente at ang kanyang kalagayan sa araw na iyon;
- May obligasyon siya sa pagkapribado ng impormasyon ng pasyente, kahit sa kamag-anak;
- Sa hindi pagkakasundo ng pamilya, maaaring dalhin ang usapin sa ethics committee ng ospital; at
- Kung may pagdududa sa kakayahang magdesisyon, may proseso ng pormal na assessment.
Praktikal na Payo
- Pag-usapan ito habang malusog pa — hindi sa emergency room;
- Ipasulat sa kanya ang kanyang kagustuhan at ipaalam sa lahat ng anak;
- Hilingin sa doktor na maglagay ng tala sa chart tungkol sa kanyang pasya at sa kanyang kalagayan sa araw na iyon;
- Kung may hindi pagkakasundo sa pamilya, hilingin ang tulong ng ethics committee ng ospital; at
- Kung may pagdududa sa kanyang kakayahang magdesisyon, humingi ng pormal na assessment.
Frequently Asked Questions
Puwede bang tumanggi ang matandang pasyente sa gamutan? Oo, kung nauunawaan niya ang kanyang kalagayan at ang bunga ng kanyang pasya. Ang karapatang tumanggi ay bahagi ng informed consent.
Puwede bang pilitin ng pamilya ang matanda? Hindi, habang siya ay may sariling kakayahang magdesisyon. Ang pasya niya ang masusunod kahit hindi sang-ayon ang pamilya.
Sino ang magdedesisyon kapag wala na siyang kakayahan? Sa praktika, ang malapit na kamag-anak ang kinakausap ng ospital. Ang gabay ay ang kapakanan at ang dating ipinahayag na kagustuhan ng pasyente.
Mahalaga ba ang naisulat na bilin ng pasyente? Napakahalaga. Ito ang gabay ng pamilya at ng doktor kapag wala na siyang kakayahang magpahayag. Ipasulat ito habang malinaw pa ang kanyang isip.
This commentary is for general informational purposes only and does not constitute legal advice. For guidance specific to your situation, please consult a licensed attorney.
Kung may hindi pagkakasundo sa pamilya tungkol sa gamutan ng inyong magulang, matutulungan ka naming linawin ang mga karapatan. Maaari kaming ma-contact sa Viber o WhatsApp, tumawag sa 0995 433 5550, o mag-email sa vivasnobles@gmail.com.