Walang nakatakdang halaga sa batas. Ang dues ay itinatakda ng asosasyon sa pamamagitan ng wastong proseso, at sa ilalim ng Republic Act No. 9904 ay may karapatan ang homeowner na malaman kung paano ito kinuwenta at saan ito ginagastos. Ang pagtaas ay hindi puwedeng basta ipataw ng ilang opisyal lang — may hinihinging paraan ng pag-apruba. Kapag hindi makatuwiran o hindi wastong naipasa, may tanggapang mapagrereklamuhan.
Ang tanong ay hindi “magkano ang tama” kundi “wasto bang naipasa at malinaw ba ang pinaggagamitan.” Doon nakasalalay ang bisa ng singil.
Ang Panuntunan sa Ilalim ng Batas
Kinikilala ng Republic Act No. 9904 ang kapangyarihan ng asosasyon na maningil ng makatuwirang dues para sa pagpapanatili ng karaniwang lugar at serbisyo. Kasabay nito, kinikilala rin nito ang karapatan ng homeowner na makita ang mga rekord, malaman ang batayan ng singil, at makilahok sa pagdedesisyon.
- Batayan — ang aktuwal na gastos sa pagpapanatili at serbisyo;
- Proseso — may hinihinging paraan ng pag-apruba, hindi basta pasiya ng ilan;
- Special assessment — para sa partikular na proyekto, at may sariling proseso;
- Karapatan sa impormasyon — makita ang financial statement at ang pinaggagamitan; at
- Multa at interes — may hangganan at dapat nakasaad sa by-laws.
Ang Hindi Puwedeng Gawin
May mga hakbang na madalas ginagawa ng asosasyon na kinukuwestiyon ng batas — halimbawa ang pagputol ng mahahalagang serbisyo o ang pagbabawal sa pagpasok bilang parusa sa hindi bayad na dues. May tamang paraan ng pagsingil, at iyon ay ang pormal na paniningil at kung kailangan ay ang kaso.
Ang Remedyo Mo
Hilingin muna ang nakasulat na breakdown at ang financial report. Kung tinanggihan o hindi makatuwiran ang singil, may tanggapan ng pamahalaang tumatanggap ng reklamo laban sa mga homeowners association. Libre ang paghahain ng reklamo roon.
Ang Karapatan Mong Makilahok
Ang pinakamabisang paraan ng pagkontrol sa dues ay hindi ang reklamo kundi ang paglahok, at libre ito.
May karapatan kang dumalo at bumoto sa asembleya, tumakbo sa posisyon, at magmungkahi ng agenda. May karapatan kang makita ang financial statement, ang listahan ng miyembro, at ang minutes ng pulong. Sa maraming asosasyon, ang malaking singil ay dumaraan lang dahil kakaunti ang dumadalo at kakaunti ang nagtatanong.
May karapatan ka ring makatanggap ng abiso ng pulong sa paraang itinakda ng by-laws. Kapag ang pagtaas ay ipinasa sa pulong na hindi wastong naipaalam, may batayan kang kuwestiyunin ito.
Ang praktikal na payo: bago ka magreklamo sa labas, hilingin muna nang nakasulat ang breakdown at ang financial report, at magtabi ng kopya ng iyong kahilingan at ng kanilang sagot o katahimikan. Iyon ang magiging pundasyon ng anumang reklamo mo sa ahensiya, at madalas na sapat na ito para magbago ang ugali ng pamunuan.
Praktikal na Payo
- Kunin ang kopya ng by-laws at ng resolusyong nagtaas ng dues;
- Dumalo sa asembleya — doon napapasya ang singil;
- Magbayad ng hindi pinagtatalunang bahagi habang kinukuwestiyon ang natitira;
- Isulat ang lahat ng reklamo; ang usapan lang ay walang bakas.
Frequently Asked Questions
May nakatakdang halaga ba ang association dues? Wala sa batas. Itinatakda ito ng asosasyon sa pamamagitan ng wastong proseso, at dapat nakabatay sa aktuwal na gastos sa pagpapanatili at serbisyo.
May karapatan ba akong makita ang pinaggagamitan? Oo. Kinikilala ng Republic Act No. 9904 ang karapatan ng homeowner na makita ang mga rekord at malaman ang batayan ng singil.
Puwede bang putulin ang tubig o kuryente ko dahil sa hindi bayad na dues? May mga hakbang na kinukuwestiyon ng batas. Ang tamang paraan ng pagsingil ay ang pormal na paniningil at kung kailangan ay ang kaso, hindi ang pagputol ng serbisyo.
Saan ako magrereklamo laban sa HOA? May tanggapan ng pamahalaang tumatanggap ng reklamo laban sa mga homeowners association, at libre ang paghahain doon.
This commentary is for general informational purposes only and does not constitute legal advice. For guidance specific to your situation, please consult a licensed attorney.
Kung sinisingil kayo ng dues na hindi ninyo maintindihan ang batayan, matutulungan ka naming suriin ang dokumento ng asosasyon. Maaari kaming ma-contact sa Viber o WhatsApp, tumawag sa 0995 433 5550, o mag-email sa vivasnobles@gmail.com.