Karaniwang nakabatay ang notarial fee sa kabuuang halaga ng upa sa buong termino, kaya mas mahaba at mas mataas ang upa, mas malaki ang bayad. May documentary stamp din na kaakibat ng lease. Ang pagpapanotaryo ay hindi laging ipinag-uutos para maging balido ang kasunduan, pero malaki ang pagkakaiba nito sa bigat bilang ebidensiya kapag may alitan. Kasunduan ng partido kung sino ang sasagot, at karaniwang hinahati.
Marami ang nag-uupa base lang sa usapan o sa pinirmahang papel na walang notaryo. Balido naman iyon sa karamihan ng sitwasyon — hangga't walang alitan.
Ano ang Nagtatakda ng Bayad
- Halaga ng upa — karaniwang porsiyento ng kabuuan sa buong termino;
- Haba ng termino — mas mahabang kontrata, mas malaking kabuuan;
- Lugar — nag-iiba ang gabay na iskedyul kada lugar;
- Documentary stamp — may kaakibat na selyo ang lease; at
- Kopya — isa sa may-ari, isa sa umuupa, at karagdagan kung may bangko o ahensiyang hihingi.
Bakit Sulit Ito Kahit Hindi Ipinag-uutos
Ang notarized na dokumento ay may bigat bilang ebidensiya sa korte na wala ang ordinaryong pinirmahang papel. Sa alitan tungkol sa deposito, sa pagtaas ng upa, o sa pagpapaalis, ang notarized na kontrata ang nagsasara ng usapin tungkol sa kung ano ba talaga ang napagkasunduan. Ito rin ang madalas na hinihingi ng bangko at ng LGU.
Ang Mas Mahalagang Gastos
Ang laman ng kontrata, hindi ang notaryo. Ang halagang binayaran sa pagpapa-review nito ay laging mas mura kaysa sa isang taon ng alitan. Tiyaking nakasulat ang tagal, ang upa at ang paraan ng pagtaas nito, ang deposito at kung kailan ibabalik, ang responsibilidad sa pagkukumpuni, at ang paraan ng pagtatapos.
Ang mga Sugnay na Madalas Nakakalimutan
Ang laman ang tunay na binabayaran mo, kaya sulit tiyakin na buo ito bago pa ito notaryuhin.
Isulat kung ano ang kasama sa upa at ano ang hiwalay: tubig, kuryente, internet, parking, at association dues. Isulat kung sino ang sasagot sa maliit na pagkukumpuni at sino sa malaki. Isulat kung puwede bang mag-sublease o magpatira ng iba. Isulat kung puwedeng mag-alaga ng hayop at kung may limitasyon sa oras o ingay.
Isulat kung paano at kailan puwedeng tapusin nang maaga ang kontrata, at kung may kaukulang bayad ito. Isulat kung paano at kailan puwedeng itaas ang upa, at kung ilang buwang abiso ang kailangan.
At isulat ang inventory ng mga kasangkapang naiwan sa unit, na may kalakip na litrato. Ito ang pinakamadalas na pinagmumulan ng away sa deposito. Ang isang pahinang listahan na pinirmahan ninyong dalawa sa unang araw ay nagsasara ng usapin na kung hindi ay aabot sa barangay.
Praktikal na Payo
- Basahin ang buong kontrata bago pumirma, kasama ang maliliit na letra;
- Isulat kung kailan at paano ibabalik ang deposito;
- Kumuha ng litrato ng kalagayan ng lugar sa unang araw;
- Magtabi ng resibo sa bawat buwan ng bayad.
Frequently Asked Questions
Kailangan bang notaryado ang kontrata ng upa? Hindi laging ipinag-uutos para maging balido, pero malaki ang pagkakaiba nito sa bigat bilang ebidensiya kapag may alitan.
Ano ang batayan ng notarial fee sa lease? Karaniwang ang kabuuang halaga ng upa sa buong termino, kaya mas mahaba at mas mataas ang upa, mas malaki ang bayad.
Sino ang dapat magbayad ng notaryo? Usapin ito ng kasunduan. Karaniwang hinahati ito, o sinasagot ng humihingi ng notarization. Mahalagang malinaw ito bago pumirma.
May documentary stamp ba ang kontrata ng upa? Oo, may kaakibat na documentary stamp ang lease. Sulit itong itanong sa notaryo o sa BIR bago pumirma.
This commentary is for general informational purposes only and does not constitute legal advice. For guidance specific to your situation, please consult a licensed attorney.
Kung may kontrata ng upa kayong pipirmahan at gusto ninyong masuri ito bago pa, matutulungan namin kayo. Maaari kaming ma-contact sa Viber o WhatsApp, tumawag sa 0995 433 5550, o mag-email sa vivasnobles@gmail.com.