Dapat nakasaad sa kontrata mo ang eksaktong inuupahan, ang tagal, ang buwanang upa at kailan ito bayad, ang advance at deposito at kung paano ito ibabalik, kung sino ang sasagot sa kuryente, tubig, at asosasyon, kung sino ang mag-aayos ng sira, kung puwede bang mag-sublease, at ang kondisyon sa pagwawakas ng kontrata. Ang kulang na kontrata ay laging pabor sa mas malakas na panig.
Karamihan sa away sa upa ay hindi tungkol sa masamang loob kundi tungkol sa hindi napag-usapan. Sino ang mag-aayos ng tumutulong gripo? Kailan ibabalik ang deposito? Puwede bang magdala ng aso? Kung wala ito sa papel, kayo ang magpapasya sa init ng away.
Ang Batayang Impormasyon
- Sino ang mga panig — buong pangalan, tirahan, at ID ng may-ari at ng nangungupahan;
- Ang inuupahan — eksaktong address, unit number, at kung anong kasama, tulad ng parking o kasangkapan;
- Ang tagal — simula at katapusan, at kung paano ito nire-renew; at
- Ang halaga — buwanang upa, petsa ng bayad, at paraan ng pagbabayad.
Ang Pera: Advance, Deposito, at Bayarin
Dito nagmumula ang pinakamaraming reklamo.
- Ilang buwang advance at ilang buwang deposito, at ano ang pagkakaiba ng dalawa;
- Kung para saan lang magagamit ang deposito — karaniwang pinsalang hindi normal na luma at hindi bayad na bayarin;
- Kailan ito ibabalik pagkatapos lumipat, at ano ang proseso ng pagtutuos;
- Sino ang sasagot sa kuryente, tubig, internet, at association dues; at
- Tandaan na sa mga yunit na sakop ng Rent Control Act, RA 9653, may itinatakdang hangganan sa hinihinging advance at deposito.
Ang Mga Bagay na Madalas Nakakalimutan
- Sino ang mag-aayos ng malaking sira, at sino sa maliit na gastos;
- Puwede bang mag-sublease o magpatira ng iba;
- Puwede bang magbago o magpaayos ang nangungupahan, at ano ang mangyayari sa mga ipinagawa niya kapag umalis;
- Alagang hayop, negosyo sa loob, at ingay;
- Kung paano magbibigay ng abiso ang alinman sa dalawa kapag tatapusin na ang kontrata; at
- Kung ano ang mangyayari kapag naibenta ang ari-arian.
Praktikal na Payo
- Mag-inventory ng kondisyon ng yunit at kunan ng litrato bago lumipat, at ipapirma sa dalawa;
- Magbayad sa paraang may bakas at humingi ng resibo tuwing buwan;
- Huwag pumirma ng kontratang may blangkong espasyo; at
- Kumuha ng sariling kopyang may pirma ng dalawang panig.
Ang Inventory Bago Kayo Lumipat
Ang pinakamadalas na away sa katapusan ng upa ay tungkol sa deposito, at ang pinakamadalas na dahilan ay walang talaan kung ano ang kalagayan ng yunit noong dumating kayo. Isang oras lang ang kailangan para maiwasan ito.
- Kunan ng litrato o video ang bawat silid, dingding, sahig, at kisame;
- Itala ang mga sirang naabutan — gasgas, tagas, at hindi gumagana;
- Ilista ang mga gamit na kasama sa yunit at ang kondisyon ng bawat isa;
- Basahin ang metro ng tubig at kuryente sa araw ng paglipat at itala;
- Ipapirma ang listahan sa may-ari o sa administrador; at
- Magpadala ng kopya sa kanila sa pamamagitan ng email o mensahe para may petsa.
Gawin ulit ito sa araw ng paglipat palabas. Kapag may dalawang talaan kayo — isa sa simula at isa sa katapusan — halos walang mapagtatalunan tungkol sa pinsala, at mas mabilis at mas patas ang pagbabalik ng deposito.
Frequently Asked Questions
Kailangan bang nakasulat ang kontrata ng upa? Para sa maikling panahon, may bisa ang berbal na kasunduan. Pero kung lampas isang taon ang upa, karaniwang kailangang nakasulat para maipatupad, at mas ligtas talaga ang nakasulat sa lahat ng kaso.
Ilang buwang advance at deposito ang legal? Sa mga yunit na sakop ng Rent Control Act, may itinatakdang hangganan ang batas. Sa mga hindi sakop, usapan ito ng mga panig, kaya mahalagang malinaw itong nakasulat sa kontrata.
Puwede bang taasan ang upa sa gitna ng kontrata? Hindi, kung may nakatakdang halaga at tagal ang kontrata. Ang pagtaas ay karaniwang sa panahon ng renewal, at may karagdagang tuntunin kung sakop ng Rent Control Act ang yunit.
Ano ang gagawin kung walang ibinigay na kopya ng kontrata sa akin? Humingi nang nakasulat at itala ang petsa. Ang hindi pagbibigay ng kopya ay mahinang posisyon para sa may-ari kung mauwi sa away, at may karapatan kang makakita ng pinirmahan mo.
This commentary is for general informational purposes only and does not constitute legal advice. For guidance specific to your situation, please consult a licensed attorney.
Kung may kontrata ng upang ipapapirma sa iyo o gusto mong ihanda ang sarili mo bilang may-ari, matutulungan ka namin. Maaari kaming ma-contact sa Viber o WhatsApp, tumawag sa 0995 433 5550, o mag-email sa vivasnobles@gmail.com. Inaasahan naming makausap ka.