Kapag buhay ang ama at kusang kumikilala siya sa anak, mura ang proseso sa ilalim ng Republic Act No. 9255: notarial fee sa affidavit of acknowledgment at sa affidavit to use the surname of the father, bayarin sa local civil registrar, endorsement sa PSA, at bagong kopya ng birth certificate. Kapag ayaw kumilala ng ama, iba na ang usapin — doon na kailangan ang kaso sa korte at doon lumalaki ang gastos.
Isa ito sa mga prosesong mura kung maayos ang lahat, at mahal kung hindi. Ang buong pagkakaiba ay nasa isang bagay: kusa bang kumikilala ang ama?
Kapag Pumapayag ang Ama
Sa ilalim ng Republic Act No. 9255, puwedeng gamitin ng anak sa labas ng kasal ang apelyido ng ama kapag kinilala siya nito. Ang gastos ay simple lang:
- Notarial fee — sa affidavit of acknowledgment at sa affidavit to use the surname of the father;
- Bayarin sa local civil registrar — sa paghahain at pagtatala;
- Endorsement sa PSA — para lumitaw sa pambansang rekord; at
- Bagong PSA copy — ang annotated na birth certificate.
Kapag Ayaw Kumilala ng Ama
Dito na nagbabago ang antas ng gastos. Kailangan ng kaso sa korte para patunayan ang pagka-ama, at maaaring kabilang doon ang DNA testing na may sariling bayad, ang testigo, ang docket fee at ang abogado. Ang isang affidavit na kayang gawin sa isang umaga ay nagiging kasong tumatagal.
Ang Bagay na Hindi Awtomatiko
Ang paggamit ng apelyido ay hindi katumbas ng pagiging lehitimo, at hindi rin nito binabago ang custody. Nananatiling nasa ina ang parental authority sa anak sa labas ng kasal, maliban kung may pasiya ang korte. Ang karapatan sa sustento at sa mana ay may sariling panuntunan.
Ano ang Kasama at Hindi Kasama sa Pagkilala
Kapag kinilala ng ama ang anak, may mga karapatang awtomatikong nabubuksan at may mga hindi. Ang sustento ay nabubuksan — ang kinilalang anak ay may karapatan sa suporta mula sa ama, ayon sa pangangailangan ng bata at sa kakayahan ng ama. Ang mana ay nabubuksan din, bagaman mas maliit ang bahagi kaysa sa lehitimong anak.
Ang hindi nabubuksan ay ang parental authority. Nananatili ito sa ina para sa anak sa labas ng kasal, kaya ang ama na kumilala ay walang awtomatikong karapatang kunin ang bata o magpasya para sa kanya. Ang usapin ng custody at ng pagbisita ay hiwalay at may sariling proseso kung hindi kayo magkasundo.
Ang pagkakaibang ito ang madalas na pinagmumulan ng away pagkatapos ng affidavit. Kaya bago pumirma, sulit na maunawaan ng dalawang panig kung ano talaga ang epekto nito. Ang malinaw na kasunduan tungkol sa sustento at sa pagbisita, na isinulat kasabay ng affidavit, ay nakakaiwas ng maraming taon ng alitan.
Praktikal na Payo
- Ayusin ito habang buhay at abot-kamay ang ama — mas mahirap kapag wala na siya;
- Itabi ang orihinal na affidavit at ang resibo;
- Sundan ang endorsement sa PSA bago mag-enroll o mag-apply ng pasaporte;
- Kung ayaw kumilala ng ama, kumonsulta bago mag-file — may pagkakasunod-sunod ang mga hakbang.
Frequently Asked Questions
Nagiging lehitimo ba ang anak kapag ginamit ang apelyido ng ama? Hindi. Ang paggamit ng apelyido sa ilalim ng Republic Act No. 9255 ay hindi nagpapabago sa katayuan ng anak bilang anak sa labas ng kasal.
Mahal ba ito kung pumapayag ang ama? Hindi. Notarial fee, bayarin sa local civil registrar at bagong PSA copy lang ang karaniwang gastos kapag kusang kumikilala ang ama.
Paano kung ayaw kumilala ng ama? Kailangan ng kaso sa korte para patunayan ang pagka-ama, at maaaring kasama ang DNA testing at testigo. Malayo ang agwat ng gastos dito.
Nagbabago ba ang custody kapag ginamit ang apelyido ng ama? Hindi. Nananatili sa ina ang parental authority sa anak sa labas ng kasal, maliban kung ibang pasiya ang ibigay ng korte.
This commentary is for general informational purposes only and does not constitute legal advice. For guidance specific to your situation, please consult a licensed attorney.
Kung gusto ninyong maayos ang apelyido at rekord ng anak ninyo, matutulungan ka naming alamin kung anong dokumento ang kailangan. Maaari kaming ma-contact sa Viber o WhatsApp, tumawag sa 0995 433 5550, o mag-email sa vivasnobles@gmail.com.