Bukod sa presyo, may miscellaneous fee o closing cost na sinisingil ng developer para sa buwis at rehistro, may documentary stamp tax na 1.5% at transfer tax ng LGU, may bayarin sa Registry of Deeds para sa condominium certificate of title, at may buwanang association dues pagkatapos. May special assessment ding puwedeng ipataw para sa malalaking pagkukumpuni. Ang mga ito ang madalas na hindi napapasok sa budget ng bagong bumibili.
Ang inaanunsiyong presyo ng condo ay bihirang ang tunay na kabuuang gastos. Ang pagkakaiba ay hindi maliit, at mas mabuting malaman ito bago pumirma kaysa pagkatapos.
Sa Panahon ng Pagbili
- Reservation fee — karaniwang ibinabawas sa presyo, pero suriin kung ibabalik kapag hindi natuloy;
- Miscellaneous o closing cost — sinisingil ng developer para sa buwis at rehistro; hingin ang breakdown;
- Documentary stamp tax — 1.5% ng consideration o fair market value, alin ang mas mataas;
- Transfer tax — ayon sa ordinansa ng LGU; at
- Registry of Deeds — sa paglabas ng condominium certificate of title.
Pagkatapos ng Turnover
Ang buwanang association dues, ang amilyar sa unit, ang parking na madalas ay hiwalay na binibili o inuupahan, at ang meter deposit sa kuryente at tubig. Sa ilang gusali, may move-in fee at may bayad sa paggamit ng service elevator sa renovation.
Ang Special Assessment
Kapag may malaking pagkukumpuni ang gusali — halimbawa ang elevator o ang tubo — puwedeng magpataw ang asosasyon ng special assessment bukod sa karaniwang dues. Ito ang gastos na hindi napaplano ng karamihan, at maaari itong maging malaki sa mas matandang gusali.
Ano ang Aktuwal na Binibili Mo
Sa condominium, hindi lupa ang binibili mo kundi ang unit at ang hindi hating bahagi sa karaniwang lugar at sa lupang kinatatayuan.
Ang kahulugan niyan ay praktikal. Ang laki ng iyong bahagi sa karaniwang lugar ay nakabatay sa laki ng unit mo, at iyon din ang batayan ng iyong dues at ng iyong boto sa asosasyon. Ang hagdan, ang lobby, ang elevator, ang bubong at ang mga pader sa pagitan ay karaniwang bahagi ng lahat, at ang pagkukumpuni nito ay hinahati.
Kaya ang master deed ang pinakamahalagang dokumentong dapat mong basahin bago bumili — nakasaad doon kung ano ang sa iyo, ano ang sa lahat, at ano ang puwede at hindi puwede mong gawin sa unit.
Tingnan din ang katayuan ng korporasyon ng condominium: may sapat bang pondo, may naipong utang ba, at may nakabinbing malaking pagkukumpuni ba. Ang gusaling malusog ang pinansiya ay hindi biglang magpapataw ng malaking special assessment sa iyong unang taon.
Praktikal na Payo
- Hingin ang nakasulat na breakdown ng miscellaneous fee bago magbayad ng kahit ano;
- Basahin ang master deed at ang house rules bago pumirma;
- Itanong ang kasaysayan ng special assessment ng gusali;
- Tiyaking may sariling titulo ang unit na binibili mo, hindi lang kontrata.
Frequently Asked Questions
Ano ang miscellaneous fee sa condo? Ang sinisingil ng developer para sa buwis at rehistro bukod sa presyo. Hingin ang nakasulat na breakdown nito bago ka magbayad.
May amilyar ba ang condo unit? Oo, may real property tax ang unit at ang bahagi mo sa karaniwang lugar. Hiwalay ito sa buwanang association dues.
Ano ang special assessment? Karagdagang singil ng asosasyon para sa malalaking pagkukumpuni tulad ng elevator o tubo. Puwede itong maging malaki sa mas matandang gusali.
Puwede bang ibalik ang reservation fee? Nakadepende sa nakasulat sa kasunduan at sa mga alituntunin ng ahensiyang nangangasiwa sa mga developer. Basahin ito bago magbayad.
This commentary is for general informational purposes only and does not constitute legal advice. For guidance specific to your situation, please consult a licensed attorney.
Kung bibili kayo ng condo at gusto ninyong malinaw ang kabuuang gastos bago pumirma, matutulungan namin kayong suriin ang dokumento. Maaari kaming ma-contact sa Viber o WhatsApp, tumawag sa 0995 433 5550, o mag-email sa vivasnobles@gmail.com.