Mas mahal ito kaysa sa extrajudicial settlement dahil may mga gastos na wala roon: docket at filing fee na nakabatay sa halaga ng estate, publikasyon ng abiso, bond ng administrator, bayad sa commissioner o appraiser kung may kailangang tasahin, at propesyonal na bayad ng abogado sa isang prosesong tumatagal nang mga taon. Nananatili pa rin ang estate tax na 6% ng net estate bukod sa lahat ng ito.
Hindi lahat ng estate ay puwedeng ayusin sa labas ng korte. Kapag may hindi pumapayag na tagapagmana, kapag may menor de edad, kapag may habilin na kailangang i-probate, o kapag may malaking utang ang namatay, doon na papasok ang korte — at kasama niyan ang ibang antas ng gastos.
Ang mga Bahaging Wala sa Extrajudicial
- Docket at filing fee — nakabatay sa halaga ng estate ayon sa schedule ng korte, kaya mas malaki ang estate, mas malaki ang bayad;
- Bond ng administrator — itinatakda ng korte ayon sa halaga ng ari-ariang hahawakan, at may taunang premium na binabayaran sa bonding company;
- Publikasyon — ng abiso sa mga may claim laban sa estate;
- Appraisal at inventory — may gastos ang pagpapatasa kung pinagtatalunan ang halaga; at
- Propesyonal na bayad — ng abogado, sa isang prosesong madalas ay tumatagal.
Bakit Nagiging Mahal ang Panahon
Ang haba ng proseso mismo ang isang gastos. Habang nakabinbin ang settlement, may amilyar pa ring binabayaran sa lupa, may pagpapanatili ang ari-arian, at may umiipong interes sa buwis kung hindi pa nababayaran. Kaya ang alitan na inaakalang “prinsipyo lang” ay madalas na mas mahal kaysa sa pinaglalabanan.
Sino ang Sumasagot sa Gastos
Karaniwan ay ang estate mismo ang sumasagot ng gastos ng pangangasiwa, at ibinabawas ito bago hatiin ang natitira sa mga tagapagmana. Ang naunang gumastos ay maaaring humingi ng reimbursement mula sa estate, kaya mahalaga ang malinis na talaan ng lahat ng nagastos.
Ang Pinakakaraniwang Dahilan ng Paglaki ng Gastos
Sa karanasan, hindi ang komplikasyon ng ari-arian ang nagpapamahal sa judicial settlement kundi ang bilang ng mosyon. Bawat pagtutol, bawat mosyon para ipagpaliban, at bawat kahilingan na muling suriin ay isang bagong pagdinig, at bawat pagdinig ay bagong appearance fee.
Ang pangalawang dahilan ay ang inventory. Kapag hindi tapat o kulang ang unang inventory, may bagong yugto ng pagtatanong, may bagong appraisal, at may mga tagapagmanang naghahain ng sariling ulat. Ang isang tapat at kumpletong listahan sa simula ang isa sa pinakamalaking hakbang sa pagtitipid.
Ang pangatlo ay ang kawalan ng usapan. Maraming estate ang aktuwal na naaayos sa pamamagitan ng kompromiso kahit nasa korte na, at ang korte mismo ay bukas dito. Ang kasunduang inaprubahan ng korte ay may parehong bisa ng hatol, at nakakatipid ito ng mga taon. Ang alitang ipinipilit hanggang sa dulo ay madalas na nauuwi sa mas maliit na natanggap ng bawat isa kaysa sa unang inalok.
Praktikal na Payo
- Bago mag-file, subukan pa ring pag-usapan ang extrajudicial na daan — malaki ang matitipid;
- Kung may menor de edad na tagapagmana, tanungin muna kung anong proteksiyon ang hinihingi ng korte;
- Magtabi ng resibo ng lahat ng gastos sa pangangasiwa;
- Humingi ng nakasulat na tantiya ng abogado, hiwalay ang propesyonal na bayad sa gastusin sa korte.
Frequently Asked Questions
Bakit mas mahal ang judicial settlement? Dahil may docket fee na nakabatay sa halaga ng estate, bond ng administrator, publikasyon, at mas mahabang panahon ng abogado. Wala ang mga ito sa extrajudicial settlement.
Sino ang nagbabayad ng gastos sa judicial settlement? Karaniwan ay ang estate mismo, at ibinabawas ang gastos bago hatiin ang natitira sa mga tagapagmana. Ang naunang gumastos ay puwedeng humingi ng reimbursement.
Kailan hindi maiiwasan ang korte? Kapag may hindi pumapayag na tagapagmana, kapag may habiling kailangang i-probate, kapag may menor de edad na kasangkot, o kapag may pinagtatalunang claim laban sa estate.
Kasama pa ba ang estate tax kahit dumaan sa korte? Oo. Ang estate tax na 6% ng net estate ay bayarin sa BIR at hiwalay sa lahat ng gastos sa korte.
This commentary is for general informational purposes only and does not constitute legal advice. For guidance specific to your situation, please consult a licensed attorney.
Kung hindi kayo magkasundo sa hatian at napipilitan na kayong dumulog sa korte, matutulungan ka naming timbangin muna ang gastos at ang posibleng kasunduan. Maaari kaming ma-contact sa Viber o WhatsApp, tumawag sa 0995 433 5550, o mag-email sa vivasnobles@gmail.com.