Kailangan ang korte kapag may naiwang huling habilin, kapag may naiwang utang na hindi nabayaran, kapag hindi nagkakasundo ang mga tagapagmana, o kapag may pagtatalo kung sino nga ang mga heirs. Kailangan din ito kapag may menor de edad na walang wastong kinatawan o kapag ibebenta ang parte ng bata. Sa labas ng mga ito, mas mura at mas mabilis ang extrajudicial settlement.
Karamihan ng pamilya ay ayaw ng korte — mahal, matagal, at nakakapagod. May mga sitwasyon namang wala talagang pagpipilian. Ang alamin kung nasaan ka sa dalawa ay nakakatipid ng buwan at pera.
Ang Apat na Karaniwang Sitwasyon
- May naiwang huling habilin — sapilitan ang probate; walang will na maipapatupad nang walang pag-apruba ng korte;
- May naiwang utang — kailangan ng proseso kung saan maihahain ang mga claim ng creditor at mababayaran bago maghati;
- Hindi nagkakasundo ang mga heirs — walang majority rule sa extrajudicial settlement, kaya isang tumatangging pirma ay sapat na para mapunta ito sa korte; at
- Pinagtatalunan kung sino ang heirs — may lumitaw na anak sa labas, may kinukuwestiyong kasal, o may pinagtatalunang adoption.
Idagdag pa ang mga sitwasyong may menor de edad na walang wastong kinatawan, o kapag kailangang ibenta ang ari-arian para makabayad ng buwis o utang.
Ang Dalawang Uri
Kung may will, ang proseso ay testate proceeding — probate ng will, pagkilala sa executor, at pamamahagi ayon sa testamento. Kung walang will pero kailangan pa rin ang korte, ito ay intestate proceeding — pagtatalaga ng administrator at paghahati ayon sa hanay ng batas.
Sa dalawa, magkatulad ang gulugod: paghahain ng petisyon, publikasyon, pagdinig, pagtatalaga ng executor o administrator na may bond, paglabas ng inventory, pagtanggap at pagbabayad ng mga claim, saka ang project of partition na inaaprubahan ng korte.
Gaano Katagal at Magkano
Ang hindi kinokontrang settlement ay puwedeng matapos sa loob ng ilang buwan hanggang mahigit isang taon. Ang kinokontra ay puwedeng umabot ng ilang taon. Ang gastos ay filing fees na nakabatay sa halaga ng estate, publikasyon, bond ng administrator, at bayad sa abogado.
Huwag ipagpalagay na naghihintay ang BIR. Ang estate tax ay may sariling deadline mula sa araw ng kamatayan, hiwalay sa takbo ng kaso. Marami ang nagagastusan nang malaki dahil hinintay nila ang korte bago mag-file.
Ang Gitnang Daan: Ayusin Muna ang Hadlang
Bago kayo tumanggap na korte na ang tadhana ninyo, tingnan kung maaalis ba ang hadlang. Sa maraming kaso, isa lang ang dahilan kung bakit hindi puwede ang extrajudicial settlement, at kayang ayusin ito.
- Kung utang ang hadlang — bayaran ito o kumuha ng nakasulat na pagkilala mula sa creditor na wala nang natitira;
- Kung menor de edad ang hadlang — isaalang-alang ang hindi muna paghahati at ang pananatiling co-owners;
- Kung nasa abroad ang isang heir — kumuha ng consularized o apostilled na SPA; at
- Kung hindi pagkakasundo sa hatian ang hadlang — subukan ang mediation na may neutral na tagapamagitan.
Ang isang buwan ng seryosong pagsisikap dito ay madalas nakakatipid ng dalawang taon at ng malaking bahagi ng halaga ng ari-arian.
Praktikal na Payo
- Bago magpasya, ilista ang lahat ng heirs at lahat ng utang — dito nakabatay ang sagot;
- Kung isang utang lang ang hadlang, isaalang-alang ang pagbabayad nito para mabuksan ang extrajudicial na daan;
- Kung may kaunting tensyon lang, subukan ang mediation bago magsampa — mas mura ang pinag-usapan kaysa hinatulan;
- Mag-file at magbayad ng estate tax sa panahon nito, anuman ang estado ng kaso.
Frequently Asked Questions
May maliit na utang lang ang tatay ko — korte na ba agad? Hindi kinakailangan kung nabayaran na ito o kung pumayag ang creditor. Karaniwang nilalagay sa deed ang pahayag na walang natitirang utang, kaya ayusin muna ito bago mag-extrajudicial.
Puwede bang mag-extrajudicial kahit may will, basta pumapayag ang lahat? Hindi. Sapilitan ang probate ng will. Kung ipagwawalang-bahala ninyo ito, puwedeng kuwestiyunin ang inyong settlement ng sinumang nakinabang sana sa testamento.
Mas mahal ba talaga ang korte? Sa karaniwan, oo, dahil may filing fees, bond, at mas mahabang serbisyo ng abogado. Pero kapag magulo ang pamilya, ang korte ang tanging paraan para magkaroon ng titulong hindi na kinukuwestiyon.
Sino ang pumipili ng administrator? Ang korte, batay sa hanay na itinakda ng batas: karaniwang ang naiwang asawa o ang pinakamalapit na heir muna, maliban kung may sapat na dahilan para hindi sila piliin.
This commentary is for general informational purposes only and does not constitute legal advice. For guidance specific to your situation, please consult a licensed attorney.
Kung hindi ninyo alam kung korte o labas ng korte ang daan ninyo, matutulungan namin kayong timbangin ang gastos at ang panganib. Maaari kaming ma-contact sa Viber o WhatsApp, tumawag sa 0995 433 5550, o mag-email sa vivasnobles@gmail.com. Inaasahan naming makausap ka.