Ang executor ay ang taong pinangalanan mismo ng namatay sa kanyang huling habilin. Ang administrator ay ang taong itinalaga ng korte kapag walang will, kapag walang pinangalanang executor, o kapag tumanggi o hindi kwalipikado ang pinangalanan. Pareho silang nangangailangan ng awtoridad mula sa korte at ng bond, at pareho ang kanilang tungkulin: kolektahin ang ari-arian, bayaran ang utang at buwis, at ipamahagi sa mga heirs.
Sa maraming pamilya, may isang taong “nag-aasikaso” ng ari-arian ng namatay. Sa mata ng batas, hindi sapat ang tiwala ng pamilya para bigyan siya ng kapangyarihan. Kailangan ng pormal na awtoridad mula sa korte — at doon pumapasok ang executor at ang administrator.
Executor: Pinili ng Namatay
Kung may huling habilin, karaniwang may pinangalanan doon na executor. Pero hindi siya awtomatikong may kapangyarihan pagkamatay ng testator. Kailangan pa ring aprubahan ng korte ang will at maglabas ito ng letters testamentary bago siya makakilos.
Maaaring tanggihan ng korte ang pinangalanan kung hindi siya kwalipikado — halimbawa kung menor de edad siya, kung hindi siya naninirahan sa Pilipinas, o kung wala siya sa kalagayang gampanan ang tungkulin.
Administrator: Pinili ng Korte
Kapag walang will, o may will pero walang pinangalanang executor, o tumanggi o hindi kwalipikado ang pinangalanan, ang korte ang magtatalaga ng administrator at maglalabas ng letters of administration. May sinusunod na hanay ng kagustuhan:
- Ang naiwang asawa o ang pinakamalapit na kamag-anak, o ang taong hilingin nila;
- Ang pangunahing creditor, kapag hindi kumilos o hindi kwalipikado ang una;
- Ang sinumang piliin ng korte, kapag wala sa naunang dalawa ang naaangkop; at
- Special administrator — pansamantalang itinatalaga kapag may pagkaantala sa pagtatalaga ng regular na administrator, para may mangalaga sa ari-arian.
Ang Mga Tungkulin
Pareho ang trabaho ng dalawa:
- Maglabas ng inventory at appraisal ng lahat ng ari-arian ng namatay sa loob ng itinakdang panahon mula sa pagkakatalaga;
- Pangalagaan at pamahalaan ang ari-arian — magbayad ng amilyar, mag-ayos ng bahay, mangolekta ng upa;
- Tanggapin at suriin ang mga claim ng creditor, at bayaran ang mga wasto;
- Mag-file at magbayad ng estate tax at iba pang buwis; at
- Mag-ulat sa korte at ipamahagi ang ari-arian ayon sa inaprubahang project of partition.
Hindi siya may-ari ng ari-arian. Tagapangasiwa lang siya, at may pananagutan siya sa mga heirs at sa korte sa bawat piso.
Paano Pumili ng Executor
Kung gagawa ka ng huling habilin, ang pagpili ng executor ay halos kasinghalaga ng laman ng testamento. Ang hinahanap ay hindi ang pinakamahal mo kundi ang pinakakayang gumawa ng trabaho:
- Nasa Pilipinas at kayang pumunta sa BIR, sa korte, at sa Registry of Deeds;
- Mas bata sa iyo at may sapat na kalusugan para gampanan ito;
- Organisado sa papeles at sa pera — mag-uulat siya sa korte;
- Hindi kabilang sa away ng pamilya, kung maaari; at
- Handa siyang tumanggap — kausapin siya bago mo isulat ang kanyang pangalan.
Maglagay din ng alternatibong executor. Kapag tumanggi o namatay muna ang una at walang kapalit, ang korte na ang pipili — at maaaring hindi iyon ang gusto mo.
Praktikal na Payo
- Kung gagawa ka ng will, pumili ng executor na mas bata sa iyo, nasa Pilipinas, at may kakayahang mag-asikaso;
- Maglagay ng alternatibong executor sakaling hindi makapagsilbi ang una;
- Kung ikaw ang itinalaga, magbukas ng hiwalay na bank account para sa estate at huwag ihalo sa sarili mong pera;
- Itago ang lahat ng resibo — ito ang magliligtas sa iyo kapag may nagreklamo sa iyong ulat.
Frequently Asked Questions
Awtomatiko bang may kapangyarihan ang executor sa will? Hindi. Kailangan munang aprubahan ng korte ang will at maglabas ng letters testamentary. Bago iyon, wala siyang legal na awtoridad na kumilos para sa estate.
Puwede bang dalawa ang administrator? Puwedeng magtalaga ang korte ng higit sa isa, lalo na kapag magulo ang pamilya o malaki ang estate. Kailangan nilang magkasundo sa mga gawain o dadalhin nila ito sa korte.
Kailangan ba ng bond? Karaniwang oo. Nagtatakda ang korte ng halaga ng bond bilang proteksyon ng mga heirs at creditor. Sa ilang sitwasyon, puwedeng bawasan ito kung pumapayag ang lahat ng heirs.
Bayad ba ang executor o administrator? May karapatan siyang tumanggap ng kabayaran mula sa estate ayon sa mga panuntunang sinusunod ng korte, o ayon sa nakasulat sa will kung mayroon.
This commentary is for general informational purposes only and does not constitute legal advice. For guidance specific to your situation, please consult a licensed attorney.
Kung kailangan ninyong magtalaga ng tagapangasiwa ng estate, matutulungan namin kayo sa petisyon at sa bond. Maaari kaming ma-contact sa Viber o WhatsApp, tumawag sa 0995 433 5550, o mag-email sa vivasnobles@gmail.com. Inaasahan naming makausap ka.