May bisa pa rin ito sa pagitan ninyong dalawa — hindi nawawala ang benta dahil lang hindi notaryado. Pero hindi mo ito maipoproseso sa BIR at hindi maipaparehistro sa Registry of Deeds, kaya hindi malilipat ang titulo sa pangalan mo. At dahil hindi ito public document, walang pananagutan ang mga hindi kasali kung may ibang bumili at unang nagparehistro. Ipa-notaryo agad.
Nabili mo na ang lupa. May papel kayo, may pirma kayong dalawa, may saksi pa. Ang tanging kulang ay ang selyo ng notaryo. Ano ang totoong kalagayan mo?
Ang Maikling Sagot
Sa pagitan mo at ng nagbenta, may bisa ang kasunduan. Ang benta ay nabubuo sa pamamagitan ng pagkakasundo sa bagay at sa presyo — hindi ito nawawala dahil lang walang notaryo. Kung tumanggi ang nagbenta na tumupad, may aksyon ka laban sa kanya.
Pero mali ang isipin na dahil valid ito ay sapat na. Ang tanong na mahalaga ay hindi kung may bisa, kundi kung ano ang magagawa mo dito.
Ang Hindi Mo Magagawa
- Hindi mo ito maipaparehistro sa Registry of Deeds — public document ang tinatanggap doon;
- Hindi malilipat ang titulo sa pangalan mo;
- Mahihirapan kang iproseso ang buwis at ang mga kaakibat na dokumento sa paglilipat;
- Hindi ito nakakaapekto sa mga taong hindi kasali sa kasunduan; at
- Kailangan mo pang patunayan ang pirma kung may magtatalo, dahil pribadong dokumento pa rin ito.
Ang Pinakamalaking Panganib
Ito ang sitwasyong pinakamadalas magdulot ng pagkalugi: ibinenta muli ng nagbenta ang parehong lupa sa ibang tao, at iyong pangalawa ang nagparehistro. Kapag ang pangalawang bumili ay tapat na walang alam sa naunang benta at nauna siyang magparehistro, mahirap na ang kalagayan mo — kahit ikaw ang nauna at kahit tunay ang papel mo.
Ang pagpaparehistro ang nagbibigay ng abiso sa buong mundo na sa iyo na ang ari-arian. Hangga’t hindi ka nakakapagparehistro, ang alam ng lahat ay ang nakasulat pa rin sa titulo.
Bakit Ipinagpapaliban Ito ng Marami
Dalawa ang karaniwang dahilan. Una, gastos: may kaakibat na bayad ang notarization at ang mga buwis na sumusunod dito, kaya ipinagpapaliban muna. Ikalawa, tiwala: magkakilala kayo, kaya parang hindi kailangan ng pormalidad. Pero ang panganib dito ay hindi ang tao — ang panganib ay ang panahon. Nagkakasakit ang tao, namamatay, nangangailangan ng pera, o may lumitaw na tagapagmanang may sariling ideya. Ang dokumentong hindi nairehistro ay palaging mas mahina sa dokumentong nairehistro na, at ang bawat taong lumilipas ay nagpapataas ng tsansang may lumitaw na komplikasyon.
Ano ang Dapat Mong Gawin
- Kontakin agad ang nagbenta at magtakda ng petsa ng pagpapa-notaryo;
- Kung nasa ibang bansa siya, hilingin ang notarization sa embahada o ang apostille;
- Kung hindi na siya maabot, kumonsulta — may legal na paraan para mapilit ang pagbibigay ng wastong dokumento;
- Habang wala pa ito, itago ang lahat ng patunay ng bayad, mensahe, at resibo; at
- Huwag magpatayo o gumastos nang malaki hangga’t hindi nailipat ang titulo.
Frequently Asked Questions
Puwede ko bang ipa-notaryo mag-isa ang deed of sale? Hindi. Kailangang parehong humarap ang bumili at ang nagbenta sa notaryo, o kaya ay humarap ang bawat isa sa sarili niyang pagkakataon kung papayag ang notaryo. Hindi puwedeng ikaw lang.
Ano ang gagawin kung ayaw nang lumitaw ng nagbenta? Kumonsulta agad. May legal na aksyon para mapilit ang nagbenta na tuparin ang obligasyon niyang gawin ang dokumento sa wastong anyo, pero mas mabilis at mas mura kung maayos itong mapag-usapan.
Nawawala ba ang bayad ko kung hindi notaryado? Hindi. Ang naibayad mo ay may patunay pa rin at may karapatan ka bilang bumili. Ang problema ay nasa pagpaparehistro at sa proteksyon laban sa mga taong hindi kasali sa kasunduan.
Puwede bang i-notaryo ito ngayon kahit matagal nang pinirmahan? Kailangang humarap kayo ngayon at kilalanin ang inyong mga pirma. Ang petsa ng notarization ay ang petsa ng aktuwal na pagharap, hindi ang lumang petsa sa itaas ng dokumento.
This commentary is for general informational purposes only and does not constitute legal advice. For guidance specific to your situation, please consult a licensed attorney.
Kung may nabili kang lupa na hindi pa notaryado ang dokumento, mahalagang maayos ito bago pa lumaki ang problema. Maaari kaming ma-contact sa Viber o WhatsApp, tumawag sa 0995 433 5550, o mag-email sa vivasnobles@gmail.com. Inaasahan naming makausap ka.