May bisa pa rin ang benta sa pagitan ng nagbenta at bumili kahit hindi notaryado — ang kontrata ng benta ay nabubuo sa pagkakasundo. Pero hindi mo maipaparehistro ang hindi notaryadong deed sa Registry of Deeds, kaya hindi lilipat sa pangalan mo ang titulo at hindi ka protektado laban sa ibang mamimili. Kaya sa praktika, kailangan talaga itong notaryohan.
“Pinirmahan naman namin sa harap ng barangay kagawad, sapat na ba?” Ang sagot ay: sapat para may kontrata kayo, pero hindi sapat para maging may-ari ka sa mata ng gobyerno.
Ang Batayang Panuntunan
Ang kontrata ng benta ay nabubuo kapag nagkasundo ang mga panig sa bagay at sa presyo. Hindi kailangan ng notaryo para magkabisa ito sa pagitan nila. Pero para sa mga transaksyon sa lupa, hinihingi ng batas na nasa pampublikong dokumento ito, at hinihingi ng rehistro ang notaryado bago tanggapin ang paglilipat.
- Sa pagitan ninyo — may bisa at maipapatupad, kahit hindi notaryado;
- Laban sa ibang tao — mahina, dahil hindi naitala sa rehistro; at
- Sa Registry of Deeds at BIR — hindi tatanggapin ang hindi notaryadong deed.
Bakit Mahalaga ang Notaryo
Sa notaryo, ang dokumento ay nagiging pampublikong instrumento na may presumption na tunay ang pirma at boluntaryo ang paglagda. Kailangan ito ng BIR sa pagbabayad ng buwis at ng Registry of Deeds sa paglilipat ng titulo. Kailangan ding personal na humarap ang mga pumirma at magpakita ng balidong ID — ito ang proteksyon laban sa peke at sapilitang pirma.
Ano ang Gagawin Kung Hindi Notaryado ang Hawak Mo
- Kausapin ang nagbenta at samahan siya sa notaryo para pumirma ulit sa harap nito;
- Kung tumanggi siya, maaari kang magsampa ng kaso upang piliting isagawa ang wastong dokumento;
- Kung patay na ang nagbenta, kailangang makipag-ayos sa mga tagapagmana; at
- Habang inaayos, ipa-annotate ang iyong karapatan sa titulo para may abiso ang publiko.
Praktikal na Payo
- Siguraduhing may sariling kopya ka na may orihinal na tatak at pirma ng notaryo;
- Tingnan kung nakatala ang dokumento sa notarial register — may numero, pahina, at libro;
- Notaryohan sa lugar kung saan may awtoridad ang notaryo; at
- Huwag magpapirma ng blangkong deed of sale kahit kanino.
Ang Kasunod na Hakbang Pagkatapos ng Notaryo
Ang notaryo ay hindi katapusan ng proseso — simula pa lang ito. May mga panahong dapat sundin pagkatapos, at ang pagkaantala ay may kaakibat na parusa.
- Magbayad ng mga buwis sa BIR at kumuha ng certificate authorizing registration;
- Magbayad ng transfer tax sa lokal na pamahalaan;
- Ihain ang deed of sale at ang mga papel sa Registry of Deeds para sa bagong titulo;
- Ipalipat ang tax declaration sa Assessor’s Office; at
- Kumuha ng certified true copy ng bagong titulo para sa iyong talaan.
May mga takdang panahon sa pagbabayad ng buwis pagkatapos ng notaryo, at may parusa sa pagkaantala. Kaya huwag itong ipagpaliban kahit hindi ka pa lilipat sa ari-arian. Maraming pamilya ang nakatira nang mga dekada sa bahay na hindi pa nailipat ang titulo, at ang gastos sa pag-aayos nito pagkalipas ng panahon ay mas malaki kaysa sa orihinal na bayarin. Mas mahirap pa ito kapag namatay na ang nagbenta, dahil kakailanganin mo nang makipag-ugnayan sa mga tagapagmana niya.
Frequently Asked Questions
Puwede bang gamitin sa korte ang hindi notaryadong deed of sale? Puwede itong ipakita bilang ebidensya ng kasunduan sa pagitan ninyo, pero kailangan mong patunayan ang pagiging tunay ng pirma. Mas mabigat ang notaryadong dokumento na may presumption ng regularidad.
Kailangan bang personal na humarap sa notaryo ang lahat ng pumirma? Oo. Kailangang personal na humarap ang mga pumirma at magpakita ng balidong ID. Ang notaryong pumipirma nang wala ang partido ay lumalabag sa mga tuntunin sa notaryo.
Ano ang gagawin kung nawala ang notaryadong kopya ko? Humingi ng kopya sa notaryo o sa Clerk of Court kung saan isinumite ang notarial report. Nakatago roon ang kopya ng mga dokumentong notaryado sa loob ng takdang panahon.
Sapat ba ang pirma ng barangay official sa halip na notaryo? Hindi. Ang barangay official ay hindi notaryo maliban kung may partikular na awtoridad. Para sa paglilipat ng titulo, kailangan ang notaryadong dokumento.
This commentary is for general informational purposes only and does not constitute legal advice. For guidance specific to your situation, please consult a licensed attorney.
Kung may hawak kang kasulatan ng benta na hindi notaryado at gusto mong maayos ang titulo, matutulungan ka naming alamin ang tamang hakbang. Maaari kaming ma-contact sa Viber o WhatsApp, tumawag sa 0995 433 5550, o mag-email sa vivasnobles@gmail.com. Inaasahan naming makausap ka.