Hindi ibig sabihin na wala nang magagawa. Kung nauunawaan pa niya ang dokumento ngunit hindi na kayang sumulat dahil sa panginginig o karamdaman, may kinikilalang paraan: ang thumbmark o marka, na sinasaksihan ng mga testigo at itinatala ng notaryo. Ang mahalagang tanong ay hindi kung kaya niyang sumulat kundi kung nauunawaan niya ang pinipirmahan.
Dalawang magkaibang bagay ang madalas pinagsasama: ang pisikal na kakayahang sumulat at ang kakayahang magdesisyon. Ang una ay may solusyon. Ang ikalawa ay ibang usapin.
Kapag Nauunawaan Pa Niya
Kung malinaw pa ang isip ng matanda ngunit hindi na kaya ng kamay dahil sa stroke, arthritis o panghihina, may kinikilalang paraan:
- Thumbmark o marka sa halip ng lagda, na inilalagay sa harap ng notaryo;
- Mga testigo na walang interes sa dokumento, na pumipirma bilang saksi na siya ang naglagay ng marka at nauunawaan niya ang laman;
- Pagbabasa nang malakas ng dokumento sa kanya bago ang pagpirma, na itinatala sa mismong kasulatan; at
- Tala ng notaryo sa kanyang libro tungkol sa ginawang pag-aayos.
Kapag maayos itong ginawa, kasing-bisa ito ng ordinaryong lagda.
Kapag Hindi Na Niya Nauunawaan
Ibang usapin ito. Walang testigo o thumbmark na makakapagbigay ng bisa sa isang dokumentong hindi naman naiintindihan ng pumipirma. Sa ganitong kalagayan, ang tamang daan ay guardianship sa korte, at ang hinirang na guardian ang siyang kikilos para sa kanya sa ilalim ng pangangasiwa ng korte.
Ang Panganib ng Maling Pag-aayos
Ang thumbmark na inilagay nang walang testigo, o ang lagdang "ginawa na lang" ng isang kaanak, ay maaaring maging batayan ng kaso — hindi lang pagpapawalang-bisa ng kontrata kundi pati na ng kasong kriminal na may kinalaman sa falsification. Huwag itong gawing shortcut.
Ang Papel ng Notaryo sa Ganitong Sitwasyon
Hindi lang tagatatak ang notaryo. Sa mga ganitong kaso, siya ang nagsisilbing testigo ng kalagayan sa mismong araw ng pagpirma.
- Obligado siyang tiyakin na personal na humarap ang pumipirma;
- Dapat niyang tiyakin na kusang-loob at nauunawaan ang laman ng dokumento;
- Kailangan niya ng competent evidence of identity, karaniwang valid ID na may larawan at lagda;
- Itinatala niya sa kanyang notarial register ang detalye ng ginawang pag-aayos; at
- May karapatan at obligasyon siyang tumanggi kung may pagdududa sa kakayahan o sa kusang-loob.
Kaya kapag nag-aalangan ang notaryo, huwag hanapin ang iba — iyon ay babala, hindi hadlang.
Praktikal na Payo
- Ipabasa nang malakas ang dokumento sa harap ng testigo at ipatala ito;
- Pumili ng testigong walang makukuha sa dokumento;
- Kumuha ng medical certificate na nagsasabing malinaw ang isip niya sa araw na iyon; at
- Huwag pumirma para sa iba kahit anong dahilan — may kaakibat itong pananagutan.
Frequently Asked Questions
Puwede bang thumbmark na lang ang gamitin sa dokumento? Puwede, kung nauunawaan pa niya ang dokumento at hindi na kayang sumulat. Kailangang inilagay ito sa harap ng notaryo at ng mga testigong walang interes.
Ilan ang testigong kailangan? Karaniwang dalawang testigong walang interes sa dokumento, na pumipirma bilang saksi na siya ang naglagay ng marka at nauunawaan niya ang laman.
Puwede bang pumirma na lang ang anak para sa magulang? Hindi. Maaari itong maging batayan ng pagpapawalang-bisa ng kontrata at ng kasong kriminal na may kinalaman sa falsification.
Paano kung hindi na niya nauunawaan ang dokumento? Hindi sapat ang thumbmark. Ang tamang daan ay guardianship sa korte, at ang hinirang na guardian ang kikilos para sa kanya.
This commentary is for general informational purposes only and does not constitute legal advice. For guidance specific to your situation, please consult a licensed attorney.
Kung kailangan ninyong ipapirma ang isang mahalagang dokumento sa matandang mahina na, matutulungan ka naming ayusin ito nang tama. Maaari kaming ma-contact sa Viber o WhatsApp, tumawag sa 0995 433 5550, o mag-email sa vivasnobles@gmail.com.