Puwedeng magpataw ng multa at interes ang asosasyon kung ito ay nakasaad sa by-laws o sa mga panuntunang naaprubahan ayon sa tamang proseso, ipinaalam sa mga miyembro, at makatwiran ang halaga. Ang tatlong ito ang laging sinusuri: batayan, proseso, at katwiran. Kung sobra-sobra ang singil o hindi kailanman ipinaalam ang panuntunan, puwede itong tutulan nang nakasulat at ireklamo sa HSAC sa ilalim ng DHSUD.
Dumating ang singil: dues, penalty, interes, at multa sa paglabag sa isang panuntunang hindi mo alam na umiiral. Mas malaki pa ang multa kaysa sa dues mismo. Puwede ba ito?
Ang Tatlong Tanong
Bago mo bayaran o tutulan, tanungin ito:
- May batayan ba — nakasaad ba ang multa o interes sa by-laws, sa deed of restrictions, o sa isang panuntunang naaprubahan ayon sa proseso;
- Tama ba ang proseso — naaprubahan ba ito ng board o ng general assembly ayon sa by-laws, at naipaalam ba sa mga miyembro bago ipatupad; at
- Makatwiran ba — may kaugnayan ba ang halaga sa aktuwal na paglabag, o parusa lang itong walang saysay.
Kapag bagsak ang alinman sa tatlo, may laban ka.
Ang Karapatan Mo sa Abiso at Pagdinig
Hindi puwedeng basta magpadala ng singil. Bahagi ng patas na proseso ang:
- Abiso — ano ang nilabag mo, kailan, at ano ang basehan;
- Pagkakataong sumagot — nakasulat man o sa pulong;
- Desisyon — nakasulat at may dahilan; at
- Pare-parehong aplikasyon — hindi lang sa iyo ipinapatupad.
Paano Tutulan
- Magbayad nang may protesta o magsulat muna — humingi ng payo kung alin ang mas ligtas sa sitwasyon mo. Ang basta hindi pagbabayad ay puwedeng gamitin laban sa iyo;
- Humingi ng detalyadong statement of account — hatiin ang dues, interes, at multa;
- Humingi ng kopya ng batayan — ang partikular na probisyon ng by-laws o ang board resolution;
- Sumulat ng pormal na pagtutol — may petsa at ipatanggap nang may resibo; at
- Magreklamo sa HSAC o DHSUD — kung hindi kumilos ang board.
Ang Panganib ng Basta Hindi Pagbabayad
Ang delinquency ay may tunay na bunga. Sa condominium, ang hindi bayad na assessment ay puwedeng maging lien sa unit sa ilalim ng RA 4726 at may mga paraang itinakda ng batas at ng master deed para ipatupad ito. Sa subdivision naman, puwedeng magsampa ng kaso sa koleksyon ang asosasyon. Kaya ang matalinong lapit ay hindi ang katahimikan kundi ang nakasulat na pagtutol na may kalakip na alok ng bayad sa bahaging hindi mo naman tinututulan.
Praktikal na Payo
- Hilingin ang kasaysayan ng singil mo mula sa simula — madalas may nagkakamaling pagkakatala;
- Suriin kung kailan naaprubahan ang panuntunan at kung nauna ba ito sa paglabag mo;
- Kung marami kayong sinisingil ng parehong multa, magsama-sama sa iisang pagtutol; at
- Itago ang lahat ng resibo at liham — ito ang magiging kaso mo.
Frequently Asked Questions
Puwede bang magpataw ng interes ang HOA? Puwede kung nakasaad sa by-laws o sa isang panuntunang naaprubahan ayon sa tamang proseso, ipinaalam sa mga miyembro, at makatwiran ang halaga.
Paano kung mas malaki ang multa kaysa sa dues? Isa ito sa mga batayan ng pagtutol. Ang multa ay dapat may kaugnayan sa aktuwal na paglabag at hindi maaaring parusang walang saysay. Isulat ang pagtutol at hilingin ang batayan.
Ligtas bang huwag na lang magbayad? Mapanganib. Sa condominium, ang hindi bayad na assessment ay puwedeng maging lien sa unit; sa subdivision, puwedeng magsampa ng kaso sa koleksyon. Mas ligtas ang pagbabayad nang may nakasulat na protesta.
Saan ko ito puwedeng ireklamo? Sa HSAC sa ilalim ng DHSUD, na may hurisdiksyon sa mga alitan sa pagitan ng homeowner at ng asosasyon, kasama ang usapin sa dues at multa.
This commentary is for general informational purposes only and does not constitute legal advice. For guidance specific to your situation, please consult a licensed attorney.
Kung pinagdududahan mo ang multa at interes na sinisingil sa iyo ng asosasyon, matutulungan ka naming suriin ang batayan nito at ihanda ang pagtutol. Maaari kaming ma-contact sa Viber o WhatsApp, tumawag sa 0995 433 5550, o mag-email sa vivasnobles@gmail.com. Inaasahan naming makausap ka.