Puwede, kung ang istruktura ay nakausli sa pampublikong daan o sidewalk, o kung ito ay itinayo nang walang building permit at may abiso mula sa building official. Pero hindi ito basta gawain ng barangay. Ang tamang proseso ay: nakasulat na abiso na nagsasaad ng partikular na paglabag, makatuwirang panahon para kusang tanggalin, at order mula sa may awtoridad — karaniwan ang office of the building official o ang alkalde. Ang biglaang paggiba na walang papel ay puwedeng basehan ng reklamo at ng danyos.
May bakod na nakausli. May awning na sumasagi sa daanan. May extension na hindi na kasya sa lote. Isang umaga, may dumating na tao at sinabing gigibain ito ngayon din. Dito, mahalagang alam mo ang pagkakaiba ng legal na pagpapatupad at ng biglaang paggiba.
Kailan May Batayan ang Pagpapatanggal
May tatlong karaniwang batayan, at bawat isa ay may sariling proseso.
- Nakausli sa pampublikong lugar — sidewalk, kalsada, o easement; walang sinuman ang puwedeng mag-angkin ng bahagi ng pampublikong daan;
- Walang building permit o labag sa National Building Code — ang building official ang may awtoridad dito, hindi ang barangay;
- Mapanganib na istruktura — nasusunog, gumuguho, o banta sa kaligtasan; at
- Sa easement ng ilog o creek — may itinakdang distansiyang dapat malinis sa ilalim ng batas sa tubig at kapaligiran.
Ang Dapat na Proseso
Kahit may batayan, may sinusunod na hakbang bago mawasak ang ari-arian mo.
- Nakasulat na notice of violation na nagsasaad kung anong ordinansa o probisyon ang nalabag;
- Panahon para kusang sumunod — karaniwang binibigyan ka ng araw para tanggalin mo mismo;
- Pagkakataong marinig — puwede kang magpaliwanag o magpakita ng permit;
- Order mula sa may awtoridad bago ang aktuwal na pagtanggal; at
- Nakatirang pamilya — kung tirahan ang kasangkot, mas mahigpit ang mga kondisyon sa ilalim ng Urban Development and Housing Act (RA 7279).
Ano ang Gagawin Mo
- Hingin ang kopya ng notice at ng order; kung walang papel, ipasulat ang pangalan ng nag-uutos;
- Kunan ng litrato ang istruktura bago ang anumang aksiyon, kasama ang sukat at ang distansiya sa kalsada;
- Kung may permit ka, dalhin agad ang kopya sa building official;
- Kung nagpatuloy sila nang walang papel, maghain ng reklamo sa sangguniang bayan o panlungsod at sa Ombudsman, at humingi ng danyos sa korte.
Praktikal na Payo
- Bago magpatayo, kumuha ng relocation survey para tiyak ang hangganan ng lote mo;
- Huwag magtayo sa easement kahit "matagal na naming ganiyan" — hindi nagiging karapatan ang panahon sa pampublikong lupa;
- Kung nakikipag-ayos, ipasulat ang napagkasunduang sukat ng pagtanggal;
- Itago ang lahat ng permit at plano sa isang folder na madaling dukutin.
Frequently Asked Questions
Puwede bang gibain agad ang extension ko nang walang abiso? Hindi dapat. Kailangan ng nakasulat na abiso na nagsasaad ng paglabag at ng panahong sumunod, maliban sa tunay na emergency na may agarang panganib sa kaligtasan.
Sino ang may awtoridad na magpatanggal ng istruktura? Karaniwan ang office of the building official at ang alkalde, depende sa batayan. Ang barangay ay puwedeng mag-abiso at mag-report, pero hindi sila ang nag-oorder ng paggiba.
Matagal na ang bakod namin sa sidewalk. May karapatan na ba kami? Wala. Hindi nagiging pribadong ari-arian ang pampublikong daan gaano man katagal ang paggamit. Puwede pa ring ipatanggal ito ng lokal na pamahalaan.
Puwede ba akong humingi ng danyos kung ginibang walang proseso? Puwede. Kung walang abiso at walang order, may batayan kang maghain ng reklamo at humingi ng bayad-pinsala. Mahalaga ang litrato at ang pahayag ng mga saksi.
This commentary is for general informational purposes only and does not constitute legal advice. For guidance specific to your situation, please consult a licensed attorney.
Kung may natanggap kang abiso na ipatatanggal ang bahagi ng bahay o bakod mo, matutulungan ka naming suriin kung tama ang proseso at ang batayan. Maaari kaming ma-contact sa Viber o WhatsApp, tumawag sa 0995 433 5550, o mag-email sa vivasnobles@gmail.com. Inaasahan naming makausap ka.