Puwede. Ang Pilipinong nakabawi ng pagkamamamayan sa ilalim ng RA 9225 ay maaaring magparehistro bilang overseas voter at bumoto sa mga pambansang posisyon. Tinanggal na ng amyendang batas sa overseas voting ang dating hinihinging affidavit of intent to return. Mahalagang tandaan: ang overseas voter ay bumoboto sa pambansang posisyon — pangulo, pangalawang pangulo, senador, at party-list — hindi sa mga lokal na kandidato.
Isa ito sa pinakakonkretong bunga ng dual citizenship: hindi lang ito tungkol sa pasaporte at sa lupa, kundi tungkol sa boses sa halalan. Pero may saklaw ito na dapat maunawaan.
Ang Batayan ng Karapatan
Sa ilalim ng RA 9225, ang natural-born na Pilipinong nawalan ng pagkamamamayan dahil sa naturalisasyon sa ibang bansa ay maaaring bumawi nito sa pamamagitan ng panunumpa. Kasama sa mga karapatang naibabalik ang karapatang bumoto, sa ilalim ng mga kondisyong itinakda ng batas sa halalan.
Ang Proseso ng Rehistrasyon
- Kumpletuhin muna ang reacquisition at kunin ang order of approval at ang identification certificate;
- Magparehistro bilang overseas voter sa embahada, konsulado, o sa itinalagang lugar ng rehistrasyon;
- Magdala ng pasaporte at ng mga dokumento ng dual citizenship;
- Sundin ang panahon ng rehistrasyon — may itinakdang window ito bago ang bawat halalan; at
- Piliin ang paraan ng pagboto na inaalok sa post mo — personal, sa koreo, o sa iba pang paraang itinakda.
Ang Inalis na Requirement
Dati, hinihingi sa mga dual citizen ang affidavit of intent to return sa Pilipinas sa loob ng ilang taon bilang kondisyon sa pagboto. Inalis na ito ng amyenda sa batas sa overseas voting. Ibig sabihin, hindi mo na kailangang mangakong uuwi para makaboto.
Ang pagtanggal na ito ay malaking pagbabago para sa mga permanenteng nakatira sa ibang bansa. Dati, marami ang hindi nagpaparehistro dahil ayaw nilang mangako ng isang bagay na hindi nila matutupad; ngayon, wala nang ganitong hadlang.
Ang Saklaw ng Boto Mo
Mahalagang linawin: ang overseas voter ay bumoboto sa pambansang posisyon lamang — pangulo, pangalawang pangulo, senador, at party-list. Hindi kasama ang gobernador, mayor, at konsehal, dahil ang mga posisyong ito ay nakatali sa lugar ng aktuwal na paninirahan.
Iba rin ang pagboto sa pagtakbo sa halalan. Ang huli ay may sariling mga kondisyon, kabilang ang paninirahan at ang pagtalikod sa dayuhang pagkamamamayan sa ilalim ng batas.
Praktikal na Payo
- Alamin ang eksaktong panahon ng rehistrasyon — hindi ito buong taon;
- Dalhin ang orihinal na dokumento ng dual citizenship sa rehistrasyon;
- Tingnan kung aktibo pa ang rekord mo bago ang halalan;
- I-update ang address at ang post kung lumipat ka ng bansa; at
- Kung ipinasama mo ang anak sa dual citizenship, alamin din ang kanilang karapatan pagsapit ng edad.
Frequently Asked Questions
Kailangan pa bang mangakong uuwi para makaboto? Hindi na. Inalis na ng amyenda sa batas sa overseas voting ang dating hinihinging affidavit of intent to return.
Puwede bang bumoto sa mayor at gobernador ang overseas voter? Hindi. Ang overseas voter ay bumoboto sa pambansang posisyon lamang tulad ng pangulo, pangalawang pangulo, senador, at party-list.
Kailangan ko bang umuwi para magparehistro? Hindi. Maaaring magparehistro sa embahada, konsulado, o sa itinalagang lugar ng rehistrasyon sa bansang kinaroroonan mo.
Awtomatiko bang makakaboto ako pagkatapos ng reacquisition? Hindi. Hiwalay na hakbang ang rehistrasyon bilang botante, at may takdang panahon ito bago ang bawat halalan.
This commentary is for general informational purposes only and does not constitute legal advice. For guidance specific to your situation, please consult a licensed attorney.
Kung nakabawi ka na ng pagkamamamayan at gusto mong ayusin ang rekord mo bilang botante, matutulungan ka naming linawin ang hakbang. Maaari kaming ma-contact sa Viber o WhatsApp, tumawag sa 0995 433 5550, o mag-email sa vivasnobles@gmail.com. Inaasahan naming makausap ka.