Sa ilalim ng RA 9904, may karapatan ang kuwalipikadong miyembro na bumoto at tumakbo sa eleksyon ng board ayon sa by-laws ng asosasyon. Ang mga detalye — kuwalipikasyon, termino, quorum, at paraan ng botohan — ay nasa by-laws, kaya ito ang unang basahin. Kung may iregularidad tulad ng hindi wastong notisya, dobleng boto, o pagtanggi sa kandidatura, ang reklamo ay dinadala sa HSAC sa ilalim ng DHSUD.
Ilang taon nang pare-pareho ang nakaupo. Walang tamang abiso ng eleksyon. Basta may nakadikit na resulta sa gate. Kung gusto mong baguhin ito, may malinaw na daan.
Ang Batayan: By-Laws
Ang RA 9904 ang nagbibigay ng karapatang bumoto at tumakbo, pero ang mga detalye ay nasa by-laws ng inyong asosasyon: sino ang kuwalipikadong miyembro, ilang taon ang termino, ilan ang board, paano ang nominasyon, at kailan ang taunang eleksyon. Kaya ang unang hakbang ay laging isa: kumuha ng kopya ng by-laws. Karapatan mo itong makita.
Sino ang Puwedeng Bumoto
- Miyembro sa mabuting katayuan — karaniwang nangangahulugang updated sa dues, ayon sa by-laws;
- Isang boto kada bahay o kada lote — karaniwan, pero nasa by-laws pa rin ang eksaktong tuntunin;
- Proxy — pinapayagan kung nakasaad sa by-laws, at may sariling pormat at limitasyon; at
- Nangungupahan — karaniwang hindi bumoboto maliban kung pinapayagan ng by-laws bilang associate member.
Paano Tumakbo
- Suriin ang kuwalipikasyon — karaniwang kailangang miyembro sa mabuting katayuan at aktuwal na naninirahan;
- Maghain ng kandidatura — sundin ang deadline at ang pormat sa by-laws o sa panuntunan ng election committee;
- Kumuha ng resibo — napakadalas ng “hindi namin natanggap” kapag hindi kanais-nais ang kandidato;
- Humingi ng listahan ng botante — para masuri kung tama ang mga pangalan; at
- Magtalaga ng watcher — sa araw ng bilangan.
Ang mga Karaniwang Iregularidad
- Kulang o huli ang notisya — may itinakdang panahon ang by-laws;
- Walang quorum — pero itinuloy pa rin ang eleksyon;
- Mga proxy na hindi malinaw kung saan galing;
- Pagtanggi sa kandidatura nang walang nakasulat na dahilan; at
- Hindi ipinapakita ang listahan ng botante bago ang eleksyon.
Ang bawat isa ay dapat naitala sa mismong araw, may litrato at may testigo. Ang reklamong itinayo mula sa alaala pagkatapos ng ilang buwan ay mahina.
Ang Reklamo
Ang mga alitan sa eleksyon ng asosasyon ay dinidinig ng HSAC sa ilalim ng DHSUD. Ang tipikal na hiling ay pawalang-bisa ang eleksyon at magpatawag ng bago, na may superbisyon. Kaya mahalaga ang bilis: mas malakas ang reklamong ihahain agad kaysa sa isang taong tahimik.
Praktikal na Payo
- Humingi ng kopya ng by-laws at ng election rules bago pa magsimula ang panahon ng eleksyon;
- Ipasulat lahat — ang kandidatura, ang protesta, ang hiling ng listahan;
- Kumuha ng litrato ng abiso na nakadikit, kasama ang petsa; at
- Kung mananalo ka, unahin ang maayos na turnover ng rekord at ng bank account.
Frequently Asked Questions
Puwede ba akong bumoto kung delinquent ako sa dues? Karaniwang kailangan mong maging miyembro sa mabuting katayuan ayon sa by-laws, na madalas ay nangangahulugang updated sa dues. Suriin ang eksaktong salita ng by-laws ninyo.
Puwede bang bumoto ang nangungupahan? Karaniwang hindi, maliban kung pinapayagan ng by-laws bilang associate member. Ang may-ari ng bahay o lote ang karaniwang may boto.
Ano ang gagawin kung may dayaan sa eleksyon? Itala ang iregularidad sa mismong araw na may litrato at testigo, maghain ng nakasulat na protesta, at dalhin ang reklamo sa HSAC sa ilalim ng DHSUD.
Puwede bang tanggihan ang kandidatura ko? Puwede lang kung may batayan sa by-laws, at dapat may nakasulat na dahilan. Ang basta pagtanggi nang walang paliwanag ay puwedeng ireklamo.
This commentary is for general informational purposes only and does not constitute legal advice. For guidance specific to your situation, please consult a licensed attorney.
Kung may iregularidad sa eleksyon ng asosasyon ninyo, matutulungan ka naming ihanda ang protesta at ang reklamo habang sariwa pa ang ebidensya. Maaari kaming ma-contact sa Viber o WhatsApp, tumawag sa 0995 433 5550, o mag-email sa vivasnobles@gmail.com. Inaasahan naming makausap ka.