Ang bahay ay minamana kasama ang sangla nito — hindi nabubura ang mortgage dahil sa kamatayan. Ang unang hakbang ay hanapin kung may mortgage redemption insurance na sumasagot sa balanse. Kung wala, kailangang ipagpatuloy ang bayad o makipag-ayos sa bangko para hindi ma-foreclose. Ang hindi pa nababayarang balanse sa araw ng kamatayan ay ibinabawas sa gross estate, kaya bumababa ang estate tax.
Ito ang pinaka-agarang problema pagkatapos ng libing sa maraming pamilya: may amortization pa ang bahay, at wala nang kumikita. Ang unang tatlumpung araw ang pinakamahalaga.
Hakbang Isa: Hanapin ang Insurance
Karamihan ng housing loan sa bangko, sa Pag-IBIG, at sa developer ay may kasamang mortgage redemption insurance. Kapag namatay ang borrower, sinasagot nito ang natitirang balanse. Marami ang hindi alam na mayroon sila nito.
- Hingin sa nagpautang ang loan documents at ang polisa;
- Basahin ang saklaw, ang mga eksklusyon, at ang limitasyon sa edad;
- Mag-file ng claim agad kalakip ang death certificate at ang mga medical record na hinihingi; at
- Kung tinanggihan, humingi ng nakasulat na paliwanag — may karapatan kayong kuwestiyunin ito.
Hakbang Dalawa: Panatilihin ang Bayad
Habang nakabinbin ang claim, huwag ihinto ang bayad kung kaya pa. Ang default ang nagbubukas ng pinto sa foreclosure. Kung hindi kaya, makipag-usap agad sa nagpautang tungkol sa restructuring — mas bukas sila sa maagang lumalapit kaysa sa nagtatago.
Hakbang Tatlo: Ang Buwis
Ang hindi pa nababayarang mortgage sa araw ng kamatayan ay ibinabawas sa gross estate, basta kasama sa gross estate ang buong halaga ng ari-arian. Kailangan ang statement of account mula sa nagpautang bilang patunay. Kasama pa rin ang family home deduction, kaya sa maraming kaso ay maliit o wala ang aktwal na estate tax.
Ang Mga Pagpipilian sa Huli
- Ipagpatuloy ang bayad at ilipat ang titulo pagkatapos ng settlement, na may abiso sa nagpautang;
- Bayaran nang buo gamit ang insurance, ang ipon, o ang benta ng ibang ari-arian;
- Ibenta ang bahay at bayaran ang balanse mula sa napagbentahan, at hatiin ang natira; o
- Hayaang ma-foreclose — ang huling pagpipilian; may panahon pa rin ng pagtubos sa mga uri ng foreclosure na may ganoong karapatan.
Praktikal na Payo
- Abisuhan ang nagpautang nang maaga — ang katahimikan ang pinakamasamang estratehiya;
- Kumuha ng statement of account na nakaayon sa petsa ng kamatayan para sa buwis;
- Suriin kung may iba pang insurance o benepisyo sa trabaho na puwedeng pambayad;
- Kung magkakaiba ang kaya ng bawat heir, isulat nang malinaw kung sino ang magbabayad at ano ang kapalit.
Frequently Asked Questions
Nabubura ba ang sangla kapag namatay ang may-ari? Hindi. Nananatili ang obligasyon at ang sangla sa ari-arian. Ang nagbubura nito sa maraming housing loan ay ang insurance, hindi ang kamatayan mismo.
Bumababa ba ang estate tax dahil sa mortgage? Oo. Ang hindi pa nababayarang balanse sa araw ng kamatayan ay ibinabawas sa gross estate, basta kasama sa gross estate ang buong halaga ng ari-arian.
Puwede bang ipagpatuloy namin ang bayad kahit hindi pa nailipat ang titulo? Puwede, at karaniwang ito ang inirerekomenda para hindi ma-default. Ipaalam sa nagpautang ang kamatayan at ang inyong balak.
Puwede bang ibenta ang bahay na may sangla? Puwede sa pahintulot ng nagpautang o sa pamamagitan ng pagbabayad ng balanse mula sa napagbentahan. Kailangan ang release of mortgage bago mailipat ang malinis na titulo.
This commentary is for general informational purposes only and does not constitute legal advice. For guidance specific to your situation, please consult a licensed attorney.
Kung may natitirang sangla ang inyong minanang bahay, matutulungan namin kayong hanapin ang insurance at iligtas ito. Maaari kaming ma-contact sa Viber o WhatsApp, tumawag sa 0995 433 5550, o mag-email sa vivasnobles@gmail.com. Inaasahan naming makausap ka.