May sinusunod na pagkakasunod-sunod: gagawa muna ng inventory ng lahat ng ari-arian, babayaran ang mga utang at obligasyon ng pondo, ibabalik sa bawat isa ang kanyang eksklusibong ari-arian, at saka hahatiing pantay ang natitira. Bago iyon, ibibigay ang presumptive legitime ng mga anak. Kung may asawang nagkasala — halimbawa, siya ang may masamang loob sa void na kasal — maaaring i-forfeit ang kanyang bahagi pabor sa mga anak. Hindi ito awtomatiko: kailangang ilahad at pagdesisyunan ng korte, at may hiwalay na hakbang sa Registry of Deeds pagkatapos.
Karaniwang pagkakamali ang pag-isipang tapos na ang lahat kapag may desisyon. Sa katunayan, ang paghahati ng ari-arian ay isang buong proseso na madalas mas matagal pa kaysa sa mismong kaso.
Ang Pagkakasunod-sunod ng Paghahati
- Inventory — ilista ang lahat ng ari-ariang bahagi ng pondo at ang eksklusibong ari-arian ng bawat isa, may halaga at dokumento;
- Bayaran ang mga utang — ang mga obligasyong pananagutan ng pondo ay binabayaran muna mula sa pondo;
- Ibalik ang eksklusibo — ang minana, ang donasyon, at ang iba pang eksklusibong ari-arian ay ibinabalik sa may-ari;
- Ibigay ang presumptive legitime ng mga anak — ito ang paunang bahagi nila, at kailangan itong maibigay bago ang paghahati at bago makapagpakasal muli ang alinman sa inyo; at
- Hatiin nang pantay ang natitira, maliban kung may ibang napagkasunduan sa prenup o kung may forfeiture na iniutos ang korte.
Ang Forfeiture
Answer-first: hindi laging pantay ang hatian.
May mga sitwasyong nawawala ang bahagi ng isang asawa. Sa mga kasal na void at may asawang may masamang loob, ang kanyang bahagi sa netong kinita ng pagsasama ay maaaring i-forfeit pabor sa mga karaniwang anak, at kung wala, sa mga anak ng nagkasala sa naunang kasal, o sa nagkasalang wala nito, sa inosenteng asawa. Sa legal separation naman, ang asawang nagkasala ay nawawalan ng bahagi sa netong kinita at nadi-disqualify sa mana mula sa inosenteng asawa.
Hindi ito awtomatiko. Kailangan itong ilahad, patunayan, at ipasya ng korte, at dapat itong nakasaad sa desisyon para maisagawa.
Kung Void ang Kasal
Iba ang tuntunin dito. Sa kasal na void, walang absolute community o conjugal partnership na nabuo. Ang naaaplay ay ang tuntunin sa co-ownership:
- Kung walang legal impediment ang dalawa — halimbawa sa kasal na void dahil sa psychological incapacity — pantay ang presumption ng bahagi sa mga nakuha sa panahon ng pagsasama, at ang pag-aalaga sa tahanan at pamilya ay itinuturing na kontribusyon; at
- Kung may legal impediment ang isa — gaya sa bigamous na pagsasama — ang bahagi ay batay lang sa aktuwal na naiambag ng bawat isa, at kailangan itong patunayan.
Ang Karaniwang Naipagpapaliban
Marami ang nakakakuha ng desisyon at doon huminto. Ito ang mga bahaging madalas hindi natatapos, at ang bawat isa ay nagiging problema sa hinaharap.
- Ang presumptive legitime ng mga anak, na kailangang maibigay bago ang bagong kasal ng alinman sa inyo;
- Ang annotation sa titulo ng bawat lupa, hiwalay sa annotation ng PSA record;
- Ang aktuwal na paglipat ng pangalan sa Registry of Deeds at sa LTO;
- Ang paghahati ng bank account, investment, at negosyo, na madalas iniiwan dahil masalimuot; at
- Ang pagpapalit ng benepisyaryo sa insurance at sa mga sistema ng gobyerno — ito ang pinakamadalas na sanhi ng away pagkamatay.
Ang hindi natapos na paghahati ay hindi nawawala sa paglipas ng panahon — nagiging mas mahal lang itong ayusin.
Pagkatapos ng Desisyon
- Kunin ang certificate of finality at ang entry of judgment;
- Ipa-annotate ang desisyon sa local civil registrar at sa PSA;
- Ipa-annotate din ito sa titulo ng bawat lupa sa Registry of Deeds, at iproseso ang paglipat ng pangalan ayon sa hatian;
- Ayusin ang bahagi sa mga bangko, sasakyan, at negosyo; at
- Palitan ang benepisyaryo sa insurance at sa mga sistema ng gobyerno — ito ang pinakamadalas nakakalimutan.
Frequently Asked Questions
Kailangan ko bang ibigay ang bahagi ng mga anak bago magpakasal muli? Oo. Kailangang maibigay ang presumptive legitime ng mga anak at maitala ito bago ka makapagpakasal muli. Ito ay proteksiyon sa kanila.
Awtomatiko bang mawawala ang bahagi ng asawa kong nagkasala? Hindi. Kailangan itong ilahad sa korte, patunayan, at malinaw na nakasaad sa desisyon. Kung hindi ito napag-usapan sa kaso, mahirap na itong idagdag pagkatapos.
Paano hahatiin kung wala namang naipong ari-arian? Kung wala talagang ari-arian, wala ring hahatiin, pero mahalaga pa ring maisama sa desisyon ang deklarasyong ito para malinis ang record. Ang usapin sa sustento ng mga anak ay hiwalay at nananatili.
Sino ang magbabayad ng utang na kinuha ng asawa ko nang mag-isa? Nakadepende ito sa kung nakinabang ba ang pamilya. Ang utang na nakinabangan ng pamilya ay pananagutan ng pondo; ang purong personal na utang ay unang sinasagot ng eksklusibong ari-arian ng may utang.
This commentary is for general informational purposes only and does not constitute legal advice. For guidance specific to your situation, please consult a licensed attorney.
Kung may desisyon na kayo pero hindi pa nahahati ang ari-arian, matutulungan ka naming tapusin ang liquidation at ang mga annotation. Maaari kaming ma-contact sa Viber o WhatsApp, tumawag sa 0995 433 5550, o mag-email sa vivasnobles@gmail.com. Inaasahan naming makausap ka.