Oo. Ang batas sa Filipino Sign Language ay kumikilala rito bilang wika ng komunidad ng bingi at nag-aatas ng interpreter sa mga korte, ospital, paaralan at tanggapan ng gobyerno. Bahagi rin ito ng karapatan sa due process: hindi maituturing na patas ang paglilitis kung hindi nauunawaan ng partido o testigo ang nangyayari. Kailangang hilingin ito nang maaga sa korte.
Sa isang paglilitis, ang hindi pagkakaintindihan ay hindi maliit na abala — puwede itong magpabago ng resulta ng kaso. Kaya may malinaw na patakaran tungkol dito.
Ang Batayan
Ang batas sa Filipino Sign Language ay nagdeklara nito bilang pambansang sign language ng komunidad ng bingi sa Pilipinas, at nag-aatas ng akses sa interpreter sa mga korte, pasilidad na pangkalusugan, paaralan, at mga tanggapan ng gobyerno. Sinusuportahan ito ng Magna Carta for Persons with Disability (RA 7277) at ng pangunahing karapatan sa due process — ang karapatang marinig at maunawaan ang paratang laban sa iyo.
Paano Ito Hihilingin
- Ipaalam sa abogado sa unang pagkakataon — siya ang maghahain ng hiling;
- Maghain ng mosyon o nakasulat na hiling sa korte bago ang pagdinig;
- Isaad ang uri ng tulong na kailangan — sign language interpreter, real-time captioning, o iba pa; at
- Ilakip ang PWD ID at ang medical o assessment na dokumento kung mayroon.
Sa mga tanggapan ng gobyerno at ospital, sapat na ang paghingi sa mismong tanggapan, ngunit mas mabilis ito kapag naipaalam nang maaga.
Bakit Mahalaga sa Kaso
Kung ang isang partido o testigo ay hindi nakaunawa dahil walang interpreter, may batayan upang kuwestiyunin ang bisa ng nangyari — halimbawa, ang isang pahayag na ibinigay sa pulisya nang walang interpreter. Sa kasong kriminal, ito ay mabigat na usapin. Kaya mahalagang itala kung may hiniling na interpreter at kung ibinigay ba ito.
Ang Ibang Uri ng Tulong sa Komunikasyon
Hindi lang sign language ang tinutukoy. Ang layunin ng batas ay maunawaan mo ang nangyayari, kaya may ibang anyo ng tulong na puwedeng hilingin.
- Nakasulat na tanong at sagot para sa may kahirapan sa pandinig na hindi gumagamit ng sign language;
- Malaking print o Braille na kopya ng dokumento para sa may kapansanan sa paningin;
- Mas mabagal na takbo ng pagdinig at pahinga para sa may kondisyong nakakaapekto sa pagproseso ng impormasyon; at
- Suporta ng kasama sa loob ng silid, kung papayagan ng korte.
Sa lahat ng ito, mas maganda kung nakasulat at maaga ang hiling kaysa hilingin sa mismong araw ng pagdinig.
Praktikal na Payo
- Huwag pumirma ng anumang pahayag nang walang interpreter na nauunawaan mo;
- Ihain ang hiling nang maaga — may proseso ang pagkuha ng interpreter;
- Kung may kakilalang kwalipikadong interpreter, imungkahi ang pangalan sa korte; at
- Itala ang bawat pagkakataong hindi kayo binigyan ng tulong.
Frequently Asked Questions
May karapatan ba sa interpreter ang bingi sa korte? Oo. Ang batas sa Filipino Sign Language ay nag-aatas ng akses sa interpreter sa mga korte at tanggapan, at bahagi rin ito ng karapatan sa due process.
Paano hihilingin ang interpreter? Ipaalam sa abogado at maghain ng nakasulat na hiling sa korte bago ang pagdinig, na may kalakip na PWD ID at assessment na dokumento kung mayroon.
Ano ang mangyayari kung walang interpreter na ibinigay? May batayan upang kuwestiyunin ang bisa ng nangyari, halimbawa ang isang pahayag na ibinigay nang walang interpreter. Mahalagang itala ang bawat pagkakataon.
May interpreter din ba sa ospital at paaralan? Nag-aatas ang batas ng akses sa interpreter sa mga pasilidad na pangkalusugan, paaralan at tanggapan ng gobyerno. Mas mabilis ito kapag naipaalam nang maaga.
This commentary is for general informational purposes only and does not constitute legal advice. For guidance specific to your situation, please consult a licensed attorney.
Kung hindi kayo binigyan ng interpreter sa isang paglilitis o imbestigasyon, mahalaga ang maagang pagsusuri ng epekto nito. Maaari kaming ma-contact sa Viber o WhatsApp, tumawag sa 0995 433 5550, o mag-email sa vivasnobles@gmail.com.