Oo. Sa ilalim ng Intellectual Property Code (RA 8293), ang pang-ekonomiyang karapatan sa isang likha ay tumatagal habang buhay ang may-akda at limampung taon pa pagkamatay niya. Ang karapatang ito ay ari-arian na pumapasok sa estate at napupunta sa mga tagapagmana. Kasama rito ang karapatang tumanggap ng royalty, magbigay ng lisensya, at pigilan ang paggamit ng iba. Hindi kailangan ng rehistro para magkaroon ng copyright, pero nakakatulong ito bilang patunay.
Kung ang inyong yumaong kaanak ay manunulat, musikero, guro, litratista, o gumagawa ng software, may naiwan siyang ari-arian na hindi nakikita sa bahay.
Ang Haba ng Proteksiyon
Sa ilalim ng Intellectual Property Code (RA 8293), ang proteksiyon ay hindi natatapos sa kamatayan. Ang pangkalahatang panuntunan ay habang buhay ang may-akda kasama ang limampung taon pagkatapos ng kanyang kamatayan. Sa loob ng panahong ito, ang mga tagapagmana ang may hawak ng karapatan.
Ano ang Kasama sa Minamana
- Ang karapatang kopyahin at ipamahagi ang likha;
- Ang karapatang magbigay ng lisensya at tumanggap ng bayad;
- Ang royalty mula sa publisher, kolektibong organisasyon, o plataporma; at
- Ang karapatang humingi ng takedown o magsampa laban sa gumagamit nang walang pahintulot.
May mga karapatan namang mas personal, tulad ng karapatang kilalanin bilang may-akda, na iginagalang pa rin pagkatapos ng kamatayan at maaaring ipagtanggol ng pamilya.
Paano Kunin ang Royalty
- Ilista ang lahat ng publisher, plataporma, at organisasyon na nagbabayad;
- Magpadala ng abiso ng kamatayan kasama ang PSA death certificate;
- Ipakita ang settlement o utos ng korte na nagtatakda kung kanino ipadadala ang bayad; at
- Humingi ng talaan ng lahat ng naipon at hindi pa nababayarang royalty.
Praktikal na Payo
- Tipunin ang mga orihinal na file, kontrata, at katibayan ng petsa ng paggawa;
- Kung may kontratang nagbenta na ng karapatan noong buhay pa siya, basahin ito — puwedeng wala nang maiiwan;
- Isama sa estate ang makatuwirang halaga ng karapatan kung ito ay kumikita; at
- Kung ikaw ay lumilikha, magsulat ng malinaw na tagubilin kung sino ang mamamahala nito pagkawala mo.
Frequently Asked Questions
Kailangan bang nakarehistro ang copyright para mamana ito? Hindi. Awtomatiko ang copyright mula sa paglikha. Ang rehistro at deposito ay nakakatulong lamang bilang patunay.
Gaano katagal bago mawala ang copyright? Ang pangkalahatang panuntunan ay habang buhay ang may-akda kasama ang limampung taon pagkatapos ng kanyang kamatayan.
Puwede bang ibenta ng heirs ang karapatan? Oo. Ito ay ari-arian na puwedeng ibenta o lisensyahan, basta may kasunduan ang lahat ng heirs o may awtoridad ang kumakatawan.
Ano ang gagawin kung may gumagamit ng likha nang walang bayad? Magpadala ng nakasulat na demand at maghain ng takedown sa plataporma. Kung malaki ang pinsala, may sibil at kriminal na remedyo sa ilalim ng batas.
This commentary is for general informational purposes only and does not constitute legal advice. For guidance specific to your situation, please consult a licensed attorney.
Kung may likhang naiwan ang inyong kaanak na patuloy na kumikita, matutulungan ka naming iayos ang karapatan at ang royalty ng pamilya. Maaari kaming ma-contact sa Viber o WhatsApp, tumawag sa 0995 433 5550, o mag-email sa vivasnobles@gmail.com. Inaasahan naming makausap ka.