Oo, at hindi lang para sa bayad. Dapat nakasulat ang saklaw ng trabaho, ang mga deliverable at deadline, ang bayad at ang iskedyul, kung sino ang magmamay-ari ng disenyo at ng ginawang materyal, ang kompidensiyalidad, at ang malinaw na pahayag na independent contractor siya at hindi empleyado. Pero ang aktuwal na set-up pa rin ang titingnan, hindi ang pangalan sa papel.
Kumuha ka ng graphic designer para sa logo, ng developer para sa website, o ng photographer para sa produkto. Kadalasan ay usapan lang sa chat at bayad sa e-wallet. Dalawang bagay ang karaniwang nasisira dito: ang saklaw at ang pagmamay-ari.
Ang Anim na Dapat Nakasulat
- Saklaw ng trabaho — tiyak kung ano ang gagawin at ilang beses puwedeng magpabago;
- Deliverable at deadline — anong file, anong format, kailan;
- Bayad — magkano, kailan, at kung may deposito;
- Pagmamay-ari — sino ang may hawak ng karapatan sa ginawa;
- Kompidensiyalidad — kung may makikita siyang datos ng customer o presyo ng supplier; at
- Katayuan — malinaw na siya ay independent contractor na may sariling obligasyon sa buwis at sa sariling kontribusyon.
Ang Usapin ng Pagmamay-ari
Ito ang pinakamadalas na sorpresa. Sa ilalim ng Intellectual Property Code, ang RA 8293, ang lumikha ang karaniwang unang may hawak ng copyright maliban kung may kasunduang naglilipat nito. Kaya puwedeng nabayaran mo ang logo pero ang karapatan dito ay nasa designer pa rin, at hindi mo ito magamit sa ibang paraan nang walang pahintulot.
Ang solusyon ay isang malinaw na probisyon na naglilipat sa iyo ng karapatan sa ginawa pagkatapos ng buong bayad. Isulat ito bago magsimula, hindi pagkatapos maghiwalay ang landas ninyo.
Ang Linyang Hindi Dapat Malabo
Ang pagtawag sa isang tao na “freelancer” ay hindi nagpapalit sa katotohanan. Kung siya ay pumapasok araw-araw, ikaw ang nagtatakda ng oras at paraan ng trabaho, ginagamit niya ang kagamitan mo, at wala siyang ibang kliyente, malaki ang tsansang empleyado siya sa mata ng batas — kasama ang lahat ng obligasyon sa sahod, benepisyo at seguridad ng trabaho.
Praktikal na Payo
- Sapat na ang isang pahina — hindi kailangang mahaba;
- huwag magbayad ng buo bago matanggap ang mga file sa tamang format;
- humingi ng source file, hindi lang ng natapos na larawan; at
- kung tuloy-tuloy at pang-araw-araw na ang trabaho niya, pag-usapan nang tapat kung dapat na siyang empleyado.
May praktikal ding bahagi tungkol sa pagbabayad. Kung malaki ang halaga, may obligasyon ka bilang negosyo sa withholding sa bayad sa contractor — sa BIR mismo ang tamang tanungan kung ano ang saklaw at kung anong porma ang ibibigay mo sa kaniya. Linawin ito sa kasunduan bago magsimula, dahil ang biglang kaltas sa huling bayad ay isa sa pinakakaraniwang pinagtatalunan sa mga freelance na proyekto.
Frequently Asked Questions
Sino ang may-ari ng logo na ipinagawa ko sa freelancer? Sa ilalim ng Intellectual Property Code, ang lumikha ang karaniwang unang may hawak ng copyright maliban kung may kasunduang naglilipat nito. Kaya mahalagang nakasulat ang paglilipat ng karapatan sa kasunduan.
Kailangan bang notaryado ang kasunduan sa freelancer? Hindi ito karaniwang kinakailangan. Ang mahalaga ay malinaw ang laman at may kopya ang dalawang panig, kasama ang malinaw na probisyon tungkol sa pagmamay-ari ng ginawa.
Empleyado ba ang freelancer kung matagal na siyang nagtatrabaho sa akin? Ang titingnan ay ang aktuwal na set-up, hindi ang pangalan sa papel. Kung ikaw ang nagtatakda ng oras at paraan ng trabaho, gamit niya ang kagamitan mo, at wala siyang ibang kliyente, malaki ang tsansang empleyado siya.
Sino ang sasagot ng buwis at kontribusyon ng freelancer? Ang tunay na independent contractor ay may sariling obligasyon sa buwis at sa sariling kontribusyon bilang self-employed. Isulat ito sa kasunduan para malinaw sa dalawang panig.
This commentary is for general informational purposes only and does not constitute legal advice. For guidance specific to your situation, please consult a licensed attorney.
Kung kukuha ka ng freelancer o kontraktor at gusto mong malinaw ang saklaw at ang pagmamay-ari, matutulungan ka naming ihanda ang kasunduan. Maaari kaming ma-contact sa Viber o WhatsApp, tumawag sa 0995 433 5550, o mag-email sa vivasnobles@gmail.com. Inaasahan naming makausap ka.