Oo, karaniwang hinihingi ito. Ang marriage certificate ang nagtatakda ng dalawang bagay na hindi maaaring hulaan: sino ang nabubuhay na asawa, at anong bahagi ng ari-arian ang bahagi ng kasal. Kung wala itong record sa PSA, ang solusyon ay delayed registration kung talagang nagpakasal sila — balido pa rin ang kasal kahit hindi naitala, kailangan lang itong mapatunayan.
Marami ang nagtataka kung bakit hinihingi pa ang papel ng kasal gayong tungkol sa namatay ang usapin. Ang dahilan ay praktikal: ang paghahati ng ari-arian ay nagsisimula sa pagtukoy kung ano ang sa mag-asawa at ano ang sa namatay lamang.
Dalawang Bagay na Itinatakda Nito
- Ang nabubuhay na asawa — siya ay isa sa mga tagapagmanang hindi maaaring balewalain, at kailangang lumagda siya sa kasulatan;
- Ang property regime — kung anong bahagi ng ari-arian ang kabilang sa pinagsamang ari-arian ng mag-asawa; at
- Ang petsa ng kasal — ito ang naghahati kung ano ang naipon bago at pagkatapos.
Kung Wala Itong Record sa PSA
Alamin muna kung nagpakasal nga sila. Kung oo, ang hindi pagkakarehistro ay hindi nagpapawalang-bisa ng kasal — ang pagrehistro ay hindi kabilang sa mga requisite nito. Ang solusyon ay delayed registration sa LCR ng lugar ng kasal gamit ang kopya ng marriage certificate at ang talaan ng simbahan. Kung hindi naman talaga sila kasal, iba ang tuntunin sa paghahati at kailangang ipakita ito nang tapat sa kasulatan.
Kung Hindi Kasal ang Magulang
May sariling tuntunin ang batas sa ari-ariang naipon ng mga nagsasama nang hindi kasal, at ang mga anak ay may karapatan pa rin sa mana ng kanilang magulang. Ang mahalaga ay ipakita ang tunay na kalagayan sa kasulatan — ang pagtatago nito ay nagdudulot ng mas malaking problema sa hinaharap.
Kung Nasa Ibang Bansa ang Isang Tagapagmana
Halos bawat pamilya ngayon ay may kamag-anak sa abroad, at ang kasulatan ng paghahati ay kailangang lagdaan ng lahat ng tagapagmana. Ang kulang na lagda ay hindi maliit na teknikalidad — ang paghahating hindi kinabibilangan ng isang tunay na tagapagmana ay maaaring kuwestiyunin.
Ang solusyon ay ang Special Power of Attorney na dumaan sa Philippine consulate, na nagbibigay ng kapangyarihan sa isang kamag-anak sa Pilipinas na pumirma sa ngalan niya. Ilagay dito nang tiyak ang kapangyarihang lagdaan ang kasulatan ng paghahati at ang mga kaugnay na dokumento sa buwis at sa Register of Deeds.
Simulan ito nang maaga. Ang pagpapadala ng dokumento pabalik-balik sa ibang bansa ay tumatagal ng ilang linggo, at ang mga tanggapan dito ay hindi tumatanggap ng litrato o email na kopya ng lagda. Isang buwan na paghahanda ang nakakaiwas sa isang taong pagkaantala.
Praktikal na Payo
- Kunin ang advisory on marriages ng namatay bago maghanda ng kasulatan — doon lumalabas ang lahat ng naitalang kasal;
- Kung may naunang kasal ang namatay, ipaalam ito sa lahat — may karapatan ang mga anak doon;
- Simulan agad ang delayed registration kung kailangan — hindi ito mabilis at may deadline ang buwis.
Frequently Asked Questions
Puwede bang affidavit na lang na kasal sila? Hindi ito karaniwang sapat para sa Register of Deeds at sa bangko. Ang naitalang marriage certificate ang hinahanap nila.
Ano kung may naunang kasal ang namatay? May karapatan ang naunang asawa at ang mga anak doon. Kailangan itong isaalang-alang sa kasulatan, dahil ang pagbabalewala rito ay nagpapawalang-bisa sa paghahati.
Kailangan ba ang CENOMAR sa extrajudicial settlement? Hinihingi ito ng ilang tanggapan para makita kung may naitalang kasal ang namatay. Malaking tulong ito para maiwasan ang gulo sa hinaharap.
Ano kung hiwalay na sila nang matagal? Sa Pilipinas, ang hiwalay na pamumuhay ay hindi nagbubuwag ng kasal. Ang nabubuhay na asawa ay tagapagmana pa rin maliban kung may pinal na desisyon ng korte.
This commentary is for general informational purposes only and does not constitute legal advice. For guidance specific to your situation, please consult a licensed attorney.
Kung inaayos ninyo ang mana at kulang ang mga dokumento ng kasal, matutulungan namin kayong buuin ito nang tama. Maaari kaming ma-contact sa Viber o WhatsApp, tumawag sa 0995 433 5550, o mag-email sa vivasnobles@gmail.com.