Sa ilalim ng RA 8293, ang karaniwang gawa ng isang tao ay protektado sa buong buhay ng gumawa dagdag ang limampung taon pagkatapos ng kanyang kamatayan. May ibang panuntunan sa gawang magkakasama ang may-akda, sa gawang hindi kilala ang gumawa, at sa ilang uri ng gawa tulad ng litrato at audiovisual. Pagkatapos nito, ito ay nagiging bahagi ng public domain.
Ang tanong na ito ay hindi lang para sa manunulat at musikero. Mahalaga ito sa negosyong gumagamit ng larawan, musika at teksto ng iba — at sa pamilyang nagmamana ng gawa ng yumaong kaanak.
Ang Karaniwang Panuntunan
Buhay ng gumawa dagdag ang limampung taon. Kaya ang isang nobelang isinulat noong kabataan ng may-akda ay protektado pa rin hanggang limampung taon matapos siyang pumanaw. Ang bilang ay karaniwang sinisimulan mula sa katapusan ng taon ng kamatayan, hindi sa mismong araw.
Ang Ibang Uri ng Gawa
- Gawang magkakasama ang may-akda — binibilang mula sa kamatayan ng huling nabubuhay na may-akda;
- Gawang hindi kilala o may sagisag-panulat ang gumawa — may sariling bilang mula sa paglalathala;
- Litrato at audiovisual na gawa — may sariling panuntunan na hindi nakabatay sa buhay ng gumawa; at
- Applied art — may sarili ring panahon na mas maikli.
Dahil magkakaiba ito, mapanganib ang pagpapalagay na "matanda na ito kaya libre na." Ipasuri ang partikular na uri ng gawa bago ito gamitin sa komersyal na paraan.
Ang Moral na Karapatan
May bahagi ng copyright na hindi tungkol sa pera: ang karapatang makilala bilang gumawa at ang karapatang tumutol sa pagbabaluktot ng gawa. May sariling haba ito na kaugnay ng ekonomikong karapatan, at sa ilang aspeto ay walang katapusan ang tungkuling kilalanin ang tunay na may-akda. Kaya kahit libre na ang paggamit ng isang gawa, hindi mo puwedeng angkinin na ikaw ang gumawa nito.
Ang Rehistro ay Hindi Kondisyon
Mahalagang malinaw ito: ang copyright ay umiiral mula sa sandaling nalikha ang gawa at naitala ito sa anumang anyo. Hindi mo kailangang magparehistro para magkaroon ng karapatan. Ang pagpaparehistro ay nakakatulong bilang ebidensya kung kailan ito nalikha at kanino, pero hindi ito ang pinagmumulan ng karapatan.
Praktikal na Payo
- Huwag ipagpalagay na libre ang lumang larawan o musika — ipasuri ang uri ng gawa at ang petsa;
- Sa negosyo, kumuha ng nakasulat na lisensya para sa bawat larawan, font at musikang ginagamit ninyo;
- Kung freelancer ka, linawin sa kontrata kung sino ang may hawak ng copyright sa ginawa mo; at
- Kung may namatay na may-akda sa pamilya ninyo, ang copyright at ang royalty ay bahagi ng kanyang estate at may sariling pag-aayos.
Frequently Asked Questions
Kailangan ko bang magparehistro para magkaroon ng copyright? Hindi. Umiiral ang copyright mula sa sandaling nalikha ang gawa at naitala sa anumang anyo. Ang rehistro ay nakakatulong bilang ebidensya, pero hindi ito ang pinagmumulan ng karapatan.
Libre na ba ang gawang matagal nang nailathala? Hindi awtomatiko. Magkakaiba ang haba depende sa uri ng gawa at sa kung kilala ang gumawa. Ipasuri ang partikular na gawa bago ito gamitin sa komersyal na paraan.
Sino ang may hawak ng copyright sa ginawa ko para sa kliyente? Nakadepende sa kasunduan at sa uri ng ugnayan ninyo. Ito ang dahilan kung bakit mahalagang malinaw sa kontrata kung sino ang may hawak ng karapatan sa naibigay mong gawa.
Mamanahin ba ang copyright ng namatay? Oo. Ang ekonomikong karapatan sa copyright at ang royalty ay bahagi ng estate ng namatay at napupunta sa mga tagapagmana, kaya kasama ito sa dapat isaayos sa settlement.
This commentary is for general informational purposes only and does not constitute legal advice. For guidance specific to your situation, please consult a licensed attorney.
Kung may usaping copyright sa negosyo o sa gawa ninyo, matutulungan ka naming linawin ang karapatan at ang saklaw nito. Maaari kaming ma-contact sa Viber o WhatsApp, tumawag sa 0995 433 5550, o mag-email sa vivasnobles@gmail.com. Inaasahan naming makausap ka.