Dalawang yugto ito. Ang una at mas mahaba ay ang pag-aayos ng estate: settlement, estate tax, at eCAR na sumasaklaw sa sasakyan. Ang ikalawa ay ang paglilipat sa LTO, na karaniwang ilang araw hanggang ilang linggo lang kung kompleto ang papeles. Karamihan ng panahon ay napupunta sa unang yugto, hindi sa LTO.
Isa ito sa madalas na balewalain: patuloy na ginagamit ng pamilya ang sasakyan ng yumaong ama at hindi naiisip na hindi na siya ang legal na may-ari nito.
Bahagi Ito ng Estate
Ang sasakyan ay ari-arian, kaya kasama ito sa estate ng namatay tulad ng lupa at bank account. Hindi ito puwedeng ilipat sa LTO nang basta-basta batay sa death certificate lamang. Kailangan munang maayos kung kanino ito napupunta at maisama ito sa estate tax return.
Ang Unang Yugto
- Settlement — extrajudicial kung nagkakasundo ang lahat, o judicial kung hindi;
- Estate tax return — isasama ang halaga ng sasakyan sa araw ng kamatayan;
- eCAR — kailangan itong sumasaklaw sa sasakyan; at
- Pagtatakda kung kanino — kung isa lang ang kukuha, karaniwang may waiver ang iba o may bayad na katumbas.
Ang Ikalawang Yugto
Sa LTO naman, ang hinahanap ay ang orihinal na OR at CR, ang eCAR o ang katibayan mula sa BIR, ang settlement, ang PSA death certificate, ang mga ID, at ang resulta ng inspeksyon ng sasakyan. Kung kompleto ito, karaniwang mabilis lang ang yugtong ito.
Ang Kadalasang Sagabal
- Nawalang OR o CR — kailangan pa ng affidavit of loss at ng dagdag na proseso;
- May natitirang chattel mortgage — hindi mailalabas hangga't hindi nakakansela ang annotation, kaya kailangan munang tapusin ang loan;
- Hindi bayad na multa at rehistro — kailangang saraduhin muna; at
- Naibenta na ng isang kamag-anak nang walang awtoridad — ito ang pinakamagulo, dahil hindi valid ang benta kung wala siyang karapatang magbenta.
Habang Hindi Pa Nailipat
Puwede pa ring gamitin ang sasakyan basta't updated ang rehistro at may seguro, pero may panganib. Kung maaksidente, mas magulo ang claim dahil hindi tugma ang nakarehistrong may-ari at ang aktuwal na gumagamit. At kung may mangyari sa isa pang kapamilya, dumadami ang tagapagmanang dapat pumirma sa susunod na paglilipat.
Praktikal na Payo
- Isama ang sasakyan sa listahan ng ari-arian mula pa sa umpisa — madalas itong nakakalimutan sa estate tax return;
- Kunin agad ang certificate of registration at tingnan kung may annotation ng mortgage;
- Panatilihing updated ang rehistro at seguro habang nasa proseso; at
- Huwag muna itong ibenta hangga't hindi nakapangalan sa inyo — magiging problema ito ng bumibili at babalik sa inyo.
Frequently Asked Questions
Puwede ko bang ipalit agad ang pangalan sa LTO gamit ang death certificate? Hindi. Ang sasakyan ay bahagi ng estate, kaya kailangan munang dumaan sa settlement at sa estate tax bago ito mailipat sa pangalan ng tagapagmana.
Puwede ba naming gamitin ang sasakyan habang hindi pa nailipat? Karaniwang oo basta't updated ang rehistro at may seguro, pero may panganib lalo na kung maaksidente, dahil hindi tugma ang nakarehistrong may-ari at ang aktuwal na gumagamit.
Ano ang gagawin kung may natitirang hulog pa ang sasakyan? Kailangan munang ayusin ang loan at ipakansela ang chattel mortgage annotation bago mailipat ang rehistro. Alamin din kung may insurance na sumasaklaw sa balanse kapag namatay ang may utang.
Paano kung ibinenta na ito ng isang kamag-anak? Delikado ito dahil walang karapatang magbenta ang taong hindi awtorisado ng estate. Maaaring kwestiyunin ang benta, at may pananagutan siya sa ibang tagapagmana. Kumonsulta agad.
This commentary is for general informational purposes only and does not constitute legal advice. For guidance specific to your situation, please consult a licensed attorney.
Kung may naiwang sasakyan ang yumaong kapamilya ninyo, matutulungan ka naming isama ito nang tama sa pag-aayos ng estate. Maaari kaming ma-contact sa Viber o WhatsApp, tumawag sa 0995 433 5550, o mag-email sa vivasnobles@gmail.com. Inaasahan naming makausap ka.