Kung nagkakasundo ang lahat ng tagapagmana at kompleto ang dokumento, karaniwang ilang buwan. Kasama rito ang publikasyon sa pahayagan minsan sa isang linggo sa loob ng tatlong magkakasunod na linggo, ang pagbabayad ng estate tax at ang paglabas ng eCAR, at ang rehistro sa Registry of Deeds. May dalawang taong lien na nananatili sa bagong titulo pagkatapos.
Ang extrajudicial settlement ang mas mabilis na daan kumpara sa kaso sa korte — pero may tatlong kondisyon: walang huling habilin, walang utang ang namatay o nabayaran na ito, at nagkakasundo ang lahat ng tagapagmana.
Ang Mga Yugto at ang Panahon
- Paghahanda at notarisasyon ng deed — nakadepende sa bilis ng pagkakasundo ng magkakapamilya, at dito madalas natatagalan;
- Publikasyon — minsan sa isang linggo sa loob ng tatlong magkakasunod na linggo sa pahayagang may pangkalahatang sirkulasyon;
- Estate tax at eCAR — ang pinakamahabang yugto sa karamihan ng kaso; at
- Rehistro at bagong titulo — sa Registry of Deeds, kasama ang transfer tax sa LGU.
Bakit Kailangan ang Publikasyon
Hindi ito porma lang. Ito ang paraan ng pagpapaalam sa sinumang may karapatan — ibang tagapagmana o pinagkakautangan — na may hinahati nang ari-arian. Kung wala ito, mahina ang settlement laban sa taong hindi napabatid, at maaari itong pagmulan ng kaso pagkalipas ng ilang taon.
Ang Dalawang Taong Lien
Pagkatapos ng lahat, may nananatiling annotation sa bagong titulo sa loob ng dalawang taon. Nangangahulugan ito na sa loob ng panahong iyon, ang sinumang naiwang tagapagmana o pinagkakautangan ay may batayang habulin ang ari-arian. Ito ang dahilan kung bakit mahirap ibenta o isangla ang bagong-lipat na minanang lupa habang bago pa ang lien — mag-iingat ang bumibili at ang bangko.
Kailan Hindi Ito Puwede
- May huling habilin ang namatay — kailangang dumaan sa probate;
- May tagapagmanang ayaw pumirma o hindi mahanap;
- May menor de edad na tagapagmana — kailangan ng maayos na kinatawan at karaniwang pahintulot ng korte; at
- May pinagtatalunang pagkatagapagmana — halimbawa, may anak sa labas ng kasal na kinikilala o hindi.
Praktikal na Payo
- Ilista muna ang lahat ng tagapagmana bago gumawa ng deed — ang naiwang isa ay sapat na para bumagsak ang buong settlement;
- Simulan agad ang estate tax kahit hindi pa tapos ang usapan sa paghahati — may sariling deadline ito;
- Itago ang buong pahina ng pahayagan, hindi lang ang clipping; at
- Kung may menor de edad o may hindi pumapayag, huwag ituloy ang extrajudicial — magiging mas mahal ito sa huli.
Bakit Ang Tagal ng Estate Tax na Bahagi
Karaniwang dito nauubos ang kalahati ng kabuuang panahon, at may dahilan ito. Kailangang ipakita ang buong sukat ng iniwan ng namatay: bawat lupa, bawat bank account, bawat sasakyan at bawat share sa negosyo. Bawat isa ay may sariling patunay na hinihingi — certified true copy ng titulo, sertipikasyon ng bangko sa balanse sa araw ng kamatayan, at pagtaya ng halaga. Kung marami ang ari-arian at nasa iba-ibang lalawigan, dumarami ang tanggapang lalapitan. Ang pinakamabisang paraan para paikliin ito ay magsimulang mangalap ng dokumento sa unang buwan pagkatapos ng kamatayan, hindi sa taon na malapit nang mag-deadline.
Frequently Asked Questions
Puwede bang laktawan ang publikasyon para makatipid? Hindi ito ligtas. Ang publikasyon ang nagbibigay ng bisa ng settlement laban sa mga hindi nakasama, at ang kawalan nito ay karaniwang ginagamit na batayan ng kaso pagkalipas ng ilang taon.
Ano ang ibig sabihin ng dalawang taong lien sa titulo? Sa loob ng dalawang taon, may batayan pa ring habulin ang ari-arian ang naiwang tagapagmana o pinagkakautangan. Dahil dito, madalas na mahirap ibenta o isangla ang ari-arian sa panahong ito.
Paano kung may tagapagmanang nasa ibang bansa? Maaari siyang lumagda sa pamamagitan ng special power of attorney na maayos na na-notaryo at na-authenticate sa embahada o konsulado. Kailangan itong ihanda nang maaga dahil may sarili itong hintayan.
Ano ang mangyayari kung may lumitaw na bagong tagapagmana? Maaari niyang habulin ang bahagi niya. Kung nasa loob pa ng dalawang taong lien, mas madali ang paghahabol laban sa mismong ari-arian. Pagkatapos nito, mananatiling may remedyo siya laban sa mga tumanggap.
This commentary is for general informational purposes only and does not constitute legal advice. For guidance specific to your situation, please consult a licensed attorney.
Kung may minanang lupa kayong hindi pa nailipat, matutulungan ka naming ilista kung ano ang kailangan at kung saan magsisimula. Maaari kaming ma-contact sa Viber o WhatsApp, tumawag sa 0995 433 5550, o mag-email sa vivasnobles@gmail.com. Inaasahan naming makausap ka.