Ang legal o compulsory right of way ay ipinagkakaloob ng batas kapag nakakulong ang lupa at walang labasan — may kapalit itong bayad at maaaring ipilit sa korte kahit ayaw ng may-ari. Ang voluntary right of way naman ay nabubuo sa kasunduan ng dalawang panig, kahit hindi naman nakakulong ang lupa. Ang kondisyon ng kasunduan ang masusunod sa voluntary; ang batas naman ang gumagabay sa legal.
Parehong “right of way” ang tawag, pero magkaiba ang pinagmulan at ang paraan ng pagkawala. Mahalaga ang pagkakaibang ito kapag may alitan na.
Legal o Compulsory
Ito ang ipinagkakaloob ng batas dahil sa pangangailangan. Kailangang mapatunayan na nakakulong ang lupa at walang sapat na labasan sa pampublikong daan.
- Batayan — ang pangangailangan, hindi ang kasunduan;
- May bayad na itinatakda ng korte kung walang kasunduan; at
- Natatapos kapag nawala ang pangangailangan.
Voluntary
Ito ang nabubuo sa kasunduan — halimbawa, pumayag ang kapitbahay na padaanin ka kahit may sarili ka namang labasan, kapalit ng bayad o ng anumang napagkasunduan. Ang saklaw, ang panahon, at ang kondisyon ay ayon sa kasulatan mismo.
- Batayan — ang kasunduan ng dalawang panig;
- Kondisyon — kung ano ang nakasulat ang masusunod; at
- Hindi natatapos dahil lang nagkaroon ka ng ibang daan, maliban kung ganoon ang nakasaad.
Bakit Mahalaga ang Pagkakaiba
Kapag legal ang easement at nagkaroon ka na ng sariling labasan sa bagong kalsada, maaaring humiling ang may-ari na tapusin na ito. Kapag voluntary naman at nakasulat na permanente, hindi ito nawawala dahil lang nagbago ang sitwasyon. Sa parehong uri, ang pinakamahalagang hakbang ay iisa: ipa-annotate sa titulo.
Praktikal na Payo
- Basahin ang kasulatan — doon makikita kung anong uri ang hawak mo;
- Kung pasalitang pahintulot lang, wala kang alinman sa dalawa — tolerance lamang ito at mababawi;
- Ipa-annotate ang kasunduan habang maayos pa ang samahan; at
- Kung nakakulong talaga ang lupa mo, huwag umasa sa voluntary lamang — ihabol ang legal na karapatan.
Kung Paano Nabubuo ang Voluntary Easement
Hindi laging pormal na kontrata ang pinagmumulan ng voluntary easement. May tatlong karaniwang paraan, at magkaiba ang lakas ng bawat isa.
- Deed of easement na notaryado at nakaannotate — ito ang pinakamatibay;
- Sugnay sa deed of sale na naglalaan ng daanan sa isang lote;
- Nakalaang daanan sa aprubadong subdivision plan na sumasama sa mga lote; at
- Testamento na nag-aatas ng daanan sa pagitan ng mga bahaging minana.
Sa bawat isa, ang susi pa rin ay iisa: nairehistro ba ito. Ang kasunduang nasa lumang deed pero hindi kailanman naipa-annotate ay mahirap ipatupad laban sa isang bagong bumili na walang kaalaman. Kaya kung may nakita kang ganitong sugnay sa lumang papeles ng pamilya, ang pinakamahalagang gawin mo ngayon ay dalhin ito sa Registry of Deeds at ipatala habang malinaw pa ang lahat.
Frequently Asked Questions
Alin ang mas malakas, legal o voluntary? Nakadepende sa sitwasyon. Ang voluntary ay kasinglakas ng kasulatan nito at ng annotation; ang legal naman ay hindi maiiwasan basta napatunayan ang pangangailangan.
Puwede bang mawala ang voluntary right of way? Maaari, kung ganoon ang nakasaad sa kasunduan, kung nagkasundong tapusin ito, o kung napunta sa iisang may-ari ang dalawang lote.
Kailangan ba ng bayad sa voluntary right of way? Kung ano ang napagkasunduan. Maaaring may bayad, maaaring wala, dahil kusang-loob ang pagkakaloob nito.
Ano ang tawag sa pasalitang pahintulot lamang? Tolerance ito at hindi tunay na easement. Maaari itong bawiin ng may-ari anumang oras, kaya mahalagang gawing pormal at nakarehistro ang kasunduan.
This commentary is for general informational purposes only and does not constitute legal advice. For guidance specific to your situation, please consult a licensed attorney.
Kung hindi malinaw kung anong uri ng karapatan sa daanan ang hawak ninyo, nandito ang aming firm para suriin ang inyong dokumento. Maaari kaming ma-contact sa Viber o WhatsApp, tumawag sa 0995 433 5550, o mag-email sa vivasnobles@gmail.com. Inaasahan naming makausap ka.