Bilang rehistradong botante, may karapatan kang makapasok sa presinto, makakuha ng balota, bumoto nang lihim, at hindi mapigilan ng sinuman — kasama na ang mga opisyal, ang mga watcher, at ang mga kandidato mismo. May karapatan ka ring maghintay hanggang matapos ang boto mo kahit lumipas na ang oras ng pagsasara, basta nakapila ka na bago iyon. Kung may nanghihimasok o may pumipigil sa iyo, ito ay election offense at puwede itong iulat agad sa electoral board, sa COMELEC officer sa lugar, at sa pulis.
Ang araw ng halalan ay isa sa iilang araw na ang isang ordinaryong tao ay may tuwirang kapangyarihan sa gobyerno. Kaya proteksiyon din ito ng batas — at maraming tao ang hindi alam kung gaano kalawak ang proteksiyong iyon.
Ang mga Pangunahing Karapatan
- Lihim na balota — walang sinuman ang may karapatang tumingin, mag-diktahan, o magpakita ng balota mo;
- Malayang pagpasok sa presinto nang hindi pinipigilan ng sinuman;
- Karapatang bumoto kahit lumipas na ang oras ng pagsasara, basta nakapila ka na bago iyon;
- Karapatan sa tulong kung senior citizen ka, may kapansanan, o hindi marunong bumasa; at
- Karapatang magreklamo sa mismong presinto at pagkatapos sa COMELEC.
Ano ang Hindi Puwedeng Gawin sa Iyo
- Pagpigil o pananakot para hindi ka makaboto o para bumoto sa isang partikular na kandidato;
- Panunuhol — ang pag-alok ng pera o bagay kapalit ng boto mo;
- Panghihimasok sa balota — ang pagsusulat para sa iyo nang hindi mo hinihiling;
- Pagkuha ng ID mo bilang garantiya ng boto; at
- Pagpapapirma sa listahang hindi opisyal bilang kondisyon ng pagpasok.
Kung May Nangyaring Mali
Kumilos ka sa mismong araw — mahirap patunayan ang isang bagay makalipas ang isang linggo.
- Ipaalam agad sa electoral board at hilingin na itala ito sa minutes;
- Hanapin ang COMELEC officer o ang supervisor sa lugar;
- Ipaalam sa mga watcher at humingi ng saksi;
- Kumuha ng litrato o video sa labas ng presinto kung ligtas — may limitasyon sa loob; at
- Maghain ng sinumpaang salaysay sa COMELEC pagkatapos.
Praktikal na Payo
- Tingnan ang presinto mo online o sa listahang nakapaskil bago pa ang araw ng halalan;
- Magdala ng valid ID kahit hindi ito laging hinihingi;
- Huwag magpapicture ng balota mo — puwede itong maging ebidensiya ng vote buying laban sa iyo;
- Kung may nakakita kang paglabag, isulat agad ang oras, pangalan, at lugar.
Frequently Asked Questions
Puwede ba akong bumoto kung lumipas na ang oras ng pagsasara? Oo, kung nakapila ka na bago mag-sarado. Ang mga nakapila na sa oras ng pagsasara ay pinapayagang bumoto hanggang matapos ang huling nasa pila.
Puwede bang makita ng iba ang balota ko? Hindi. Lihim ang balota at walang sinumang may karapatang tumingin o mag-diktahan. Ang panghihimasok dito ay election offense.
Puwede bang kunan ng litrato ang balota ko? Hindi ito ipinapayo. Bukod sa may limitasyon sa loob ng presinto, ang litrato ng balota ay puwedeng gamitin bilang patunay ng vote buying laban sa iyo.
Kailangan ba ng ID para makaboto? Hindi ito laging hinihingi kung nasa listahan ka at nakikilala ka ng electoral board, pero mas ligtas magdala ng valid ID para maiwasan ang pagtatalo.
This commentary is for general informational purposes only and does not constitute legal advice. For guidance specific to your situation, please consult a licensed attorney.
Kung may nangyaring paglabag sa karapatan mong bumoto, matutulungan ka naming ihanda ang salaysay at reklamo. Maaari kaming ma-contact sa Viber o WhatsApp, tumawag sa 0995 433 5550, o mag-email sa vivasnobles@gmail.com. Inaasahan naming makausap ka.