Sa ilalim ng RA 9904, ang Magna Carta for Homeowners and Homeowners' Associations, may karapatan kang sumali sa asosasyon, bumoto at tumakbo sa eleksyon, tumanggap ng impormasyon tungkol sa mga usaping nakakaapekto sa iyo, mag-inspeksyon ng mga libro at rekord, at magtamasa ng mga pasilidad at serbisyo ng komunidad. May tungkulin ka ring magbayad ng makatwirang dues. Kung nilalabag ang mga ito, ang reklamo ay dinadala sa Human Settlements Adjudication Commission sa ilalim ng DHSUD.
Nagbabayad ka ng dues taon-taon pero hindi mo alam saan napupunta. Hindi ka inaabisuhan sa mga pulong. May bagong patakarang ipinatupad na hindi mo naririnig kailanman. Alamin ang saligan ng karapatan mo.
Ang Batas na Sumasaklaw
Ang pangunahing batas ay ang RA 9904. Kinikilala nito na ang homeowners association ay hindi pribadong hari ng subdivision kundi isang samahang may tungkulin sa mga miyembro nito, at inilagay nito ang superbisyon sa ilalim ng ahensya ng pabahay. Ngayon, ang mga alitan ay dinidinig ng Human Settlements Adjudication Commission (HSAC) sa ilalim ng DHSUD.
Ang mga Pangunahing Karapatan Mo
- Sumali at maging miyembro — hindi ka basta puwedeng tanggihan kung kuwalipikado ka sa ilalim ng by-laws;
- Bumoto at tumakbo — may karapatan kang lumahok sa eleksyon ng board ayon sa by-laws;
- Impormasyon — may karapatan kang malaman ang mga usaping nakakaapekto sa iyo, kasama ang mga bagong panuntunan bago ipatupad;
- Mag-inspeksyon ng rekord — kabilang ang mga libro, minutes, at financial statement, sa makatwirang oras at paraan;
- Magtamasa ng pasilidad at serbisyo — ang mga bayad na binabayaran mo ay para sa mga ito; at
- Malayang paggamit ng sariling ari-arian — alinsunod sa deed of restrictions at sa batas, pero hindi sa kapritso ng board.
Ang mga Tungkulin Mo
Hindi isang panig ang batas. May obligasyon ka ring:
- Magbayad ng dues at assessment na naaprubahan ayon sa tamang proseso;
- Sumunod sa by-laws at sa deed of restrictions ng subdivision; at
- Igalang ang karapatan ng ibang homeowner sa tahimik na paninirahan.
Ang delinquency ay may bunga — puwedeng singilin, patawan ng makatwirang interes kung nakasaad sa by-laws, at sa ilang kaso ay suspindihin ang paggamit ng ilang pasilidad. Pero may hangganan ito, at hindi kasama roon ang pag-alis ng batayang karapatan mo bilang may-ari ng bahay.
Kapag Nilalabag ang Karapatan Mo
- Sumulat sa board — pormal, may petsa, may partikular na hiling at deadline;
- Hilingin ang rekord nang nakasulat — tukuyin kung anong dokumento at kung kailan mo ito titingnan;
- Dalhin sa general assembly — maraming isyu ang naaayos dito kapag maraming miyembro ang nagtatanong;
- Magreklamo sa HSAC o sa DHSUD — ito ang tanggapang may hurisdiksyon sa mga alitan sa pagitan ng homeowner at ng asosasyon; at
- Korte — para sa mga usaping labas sa saklaw ng ahensya, o para sa danyos.
Praktikal na Payo
- Kumuha ng kopya ng by-laws at ng deed of restrictions — halos lahat ng away ay nalulutas dito;
- Dumalo sa general assembly at ipatala ang tanong mo sa minutes;
- Itago ang resibo ng lahat ng dues na binayaran mo; at
- Kung marami kayong hindi kuntento, magsama-sama — mas malakas ang sama-samang liham kaysa sa isa.
Frequently Asked Questions
Sapilitan ba ang pagsali sa homeowners association? Nakadepende ito sa deed of restrictions at sa by-laws ng subdivision. Ang mahalaga ay may karapatan kang sumali kung kuwalipikado ka, at hindi ka basta puwedeng tanggihan nang walang batayan.
May karapatan ba akong makita ang pera ng asosasyon? Oo. Sa ilalim ng RA 9904 may karapatan kang mag-inspeksyon ng mga libro at rekord at malaman ang kalagayan ng pinansya ng asosasyon sa makatwirang oras at paraan.
Saan ako magrereklamo laban sa HOA? Sa Human Settlements Adjudication Commission sa ilalim ng DHSUD, na siyang may hurisdiksyon sa mga alitan sa pagitan ng homeowner at ng asosasyon.
Puwede ba akong tanggihan ng serbisyo dahil delinquent ako? May mga makatwirang bunga ang delinquency ayon sa by-laws, pero hindi puwedeng gamitin ito para alisin ang mga batayang karapatan mo bilang may-ari. Ang tamang lunas ng asosasyon ay paniningil, hindi parusa na labag sa batas.
This commentary is for general informational purposes only and does not constitute legal advice. For guidance specific to your situation, please consult a licensed attorney.
Kung pakiramdam mo ay binabalewala ng asosasyon ang karapatan mo bilang homeowner, matutulungan ka naming isulat ang pormal na hiling at ang reklamo sa tamang ahensya. Maaari kaming ma-contact sa Viber o WhatsApp, tumawag sa 0995 433 5550, o mag-email sa vivasnobles@gmail.com. Inaasahan naming makausap ka.