Ang road right of way ay ang buong lawak ng pampublikong kalsada, kasama ang bangketa at ang gilid nito — hindi lang ang sementadong bahagi. Ang tabi ng riles naman ay may danger zone na nakalaan para sa kaligtasan. Sa dalawang ito, hindi maaaring magtayo ng permanenteng istruktura, at ang mga nakatayo na ay maaaring ipagiba sa pamamagitan ng tamang proseso.
Marami ang nagtatayo ng tindahan, garahe, o extension sa gilid ng kalsada, at ilang taon itong walang problema — hanggang may proyekto ng paglalawak. Doon lang nalalaman na hindi pala sa kanila ang lupang iyon.
Ang Road Right of Way
Hindi lang ang aspalto ang bahagi ng kalsada. Ang road right of way ay ang buong itinakdang lawak, na may kasamang bangketa, kanal, at ang gilid na nakalaan sa paglalawak at sa mga linya ng serbisyo.
- Kasama ang bangketa at kanal;
- Kasama ang gilid na nakalaan sa hinaharap na paglalawak; at
- Hindi pinagtatayuan ng permanenteng istruktura.
Ang Danger Zone ng Riles
May itinakdang lawak sa magkabilang panig ng riles na nakalaan sa kaligtasan at sa pagpapanatili ng linya. Ang mga istrukturang nasa loob nito ay itinuturing na panganib, at karaniwang inaalis kapag may proyekto ng pagsasaayos o ng bagong linya. Sa mga malalaking proyekto, may mga programa ng relokasyon para sa mga apektadong pamilya.
Ano ang Mangyayari sa Nakatayo Na
- Hindi ito nagiging legal sa katagalan ng pananatili;
- Maaari itong ipagiba sa pamamagitan ng abiso at ng tamang proseso;
- Karaniwang walang bayad para sa istrukturang nasa loob ng easement; at
- Sa mga malaking proyekto, may mga programa ng tulong at relokasyon.
Praktikal na Payo
- Bago bumili ng lote sa tabi ng kalsada, itanong sa DPWH o sa LGU ang lawak ng right of way;
- Ipa-plot ang lote at tingnan kung magkano ang nauubos ng right of way;
- Huwag magtayo ng permanenteng istruktura sa gilid kahit “pansamantala” lang; at
- Kung may natanggap na abiso, huwag ipagwalang-bahala — may panahon ng pagsagot at ng paghingi ng tulong.
Ang Iba pang Easement na Madalas Nakakalimutan
Bukod sa kalsada at riles, may iba pang guhit ng lupa na may espesyal na katayuan at hindi malayang magamit ng may-ari.
- Sa ilalim ng linya ng koryente na may mataas na boltahe — may itinakdang distansya sa kaligtasan;
- Sa daanan ng tubo ng tubig at gas ng mga kompanya ng serbisyo;
- Sa tabi ng ilog at creek ayon sa Water Code;
- Sa paligid ng mga pasilidad ng gobyerno na may sariling zona; at
- Sa mga lugar na malapit sa paliparan na may limitasyon sa taas.
Bago bumili, ang isang bisita sa zoning office ng LGU ay maglalantad ng halos lahat ng ito — may mapa sila na nagpapakita ng mga guhit na ito. Ang isang lote na mukhang malaki sa papel ay maaaring may kalahating hindi mo mapagtatayuan. Ito ang pagkakaiba ng lawak sa titulo at ng lawak na aktuwal mong magagamit.
Frequently Asked Questions
Bahagi ba ng lote ko ang bangketa sa harap ng bahay? Karaniwang hindi. Ang bangketa ay bahagi ng road right of way, kaya hindi mo ito maaaring bakuran o pagtayuan.
Gaano kalawak ang road right of way? Nag-iiba-iba ito depende sa uri ng kalsada. Magtanong sa DPWH para sa pambansang kalsada at sa engineering office ng LGU para sa lokal na kalsada.
May bayad ba kapag naapektuhan ang bahay ko sa paglalawak ng kalsada? Kung nasa loob ng iyong pribadong lote ang naapektuhan, may proseso ng pagkuha at ng bayad. Kung nasa loob ng right of way, karaniwang wala.
Puwede bang magtayo ng pansamantalang tindahan sa gilid ng kalsada? Karaniwang bawal ito nang walang permit ng LGU, at maaari itong ipaalis anumang oras dahil nasa pampublikong espasyo ito.
This commentary is for general informational purposes only and does not constitute legal advice. For guidance specific to your situation, please consult a licensed attorney.
Kung apektado ang lote o ang bahay ninyo ng road right of way o ng easement sa riles, nandito ang aming firm. Maaari kaming ma-contact sa Viber o WhatsApp, tumawag sa 0995 433 5550, o mag-email sa vivasnobles@gmail.com. Inaasahan naming makausap ka.