Ang arbitration award ay ang nakasulat na desisyon ng punong barangay o ng Pangkat ng Tagapagkasundo sa isang usaping kusang-loob ninyong ipinasakop sa kanila. Nagsisimula ito sa isang kasulatan kung saan parehong panig kayong sumasang-ayon na susunod sa magiging desisyon. Kapag naging final ang award at hindi ito naitutol sa takdang panahon, maipapatupad ito tulad ng isang amicable settlement. Ang pagsang-ayon dito ay boluntaryo — walang makakapilit sa iyo.
Karamihan ng usapin sa barangay ay nagtatapos sa isa sa dalawa: nagkasundo kayo, o hindi. Pero may pangatlong daan na bihirang gamitin at bihirang ipaliwanag — ang arbitration, kung saan hindi na kayo ang gumagawa ng solusyon kundi ang barangay.
Paano Ito Nagsisimula
Hindi ito basta ipinapataw. Kailangan munang pumirma kayong dalawa ng kasulatang nagsasabing sasang-ayon kayo sa magiging desisyon ng punong barangay o ng Pangkat. Kapag walang ganitong kasulatan, walang arbitration — pamamagitan lang ang nangyayari, at ang anumang “desisyon” ay mungkahi lamang na malaya mong tanggihan.
Ano ang Nasa Award
- Ang mga natuklasan — ang bersiyon ng pangyayari na tinanggap;
- Ang desisyon — kung sino ang magbabayad, magkano, kailan, o anong gagawin at titigilan;
- Petsa at pirma ng nagpasya; at
- Kopya para sa bawat panig at para sa talaan ng barangay.
Kailan Ito Nagiging Final
May maikling panahon matapos ilabas ang award kung saan puwede itong itutol sa korte sa mga batayang itinakda ng batas — halimbawa, kapag may pandaraya, dahas, o pananakot na pumasok sa proseso. Kapag lumipas ang panahong iyon nang walang naihaing pagtutol, nagiging final ito. Doon na ito maipapatupad. Dahil maikli ang panahong ito, huwag mong ipagpaliban ang pagpapatingin kung sa tingin mo ay may mali sa naging proseso.
Paano Ito Ipinapatupad
Kung ayaw sumunod ng natalo, may paraan ng pagpapatupad sa pamamagitan ng barangay sa loob ng unang anim na buwan mula sa petsa ng pagiging maipapatupad nito. Pagkalipas niyon, ang daan ay pagsasampa ng aksiyon sa tamang korte para ipatupad ito. Ganito rin ang tuntunin sa amicable settlement, kaya magkatulad ang praktikal na hakbang.
Praktikal na Payo
- Huwag pumirma sa kasulatan ng arbitration kung hindi ka handang matalo;
- Kung pipirma ka, hilingin na malinaw ang saklaw — ano lang ang ipapasya nila;
- Basahin ang award sa araw na matanggap mo, hindi sa susunod na linggo; at
- Itago ang kopya at ang patunay ng petsa ng pagkakatanggap mo, dahil doon nagsisimula ang bilang ng panahon mo.
Kailan Ito Sulit at Kailan Hindi
Sulit ang arbitration kapag magkasundo na kayo sa mga pangyayari at ang pinagtatalunan na lang ay ang halaga o ang paraan ng pagbabayad. Doon, may saysay na hayaan ang isang neutral na tao na magputol para tapos na. Hindi ito sulit kapag magkasalungat pa rin ang bersiyon ng pangyayari, kapag malaki ang halaga, o kapag ang usapin ay tungkol sa pagmamay-ari ng lupa — dahil ang barangay ay walang proseso ng ebidensya na katulad ng sa korte, walang panunumpa ng testigo sa ilalim ng mahigpit na tuntunin, at walang paraan ng pagpilit ng dokumento. Sa mabibigat na usapin, ang mas ligtas na daan ay hayaang mabigo ang conciliation, kunin ang certification, at dalhin ito sa korte kung saan kumpleto ang kagamitan.
Frequently Asked Questions
Puwede ba akong pilitin na sumang-ayon sa arbitration? Hindi. Boluntaryo ito at kailangan ang nakasulat na pagsang-ayon ng magkabilang panig. Malaya kang tumanggi at magpatuloy sa karaniwang proseso.
Puwede bang itutol ang arbitration award? Puwede itong itutol sa korte sa loob ng maikling panahon at sa mga batayang itinakda ng batas, tulad ng pandaraya, dahas, o pananakot.
Ano ang pagkakaiba nito sa amicable settlement? Ang settlement ay pinagkasunduan ninyo; ang award ay desisyon ng barangay na inyong pinasakupan. Pareho silang maipapatupad kapag naging final.
Paano kung ayaw sumunod ng kabila sa award? May pagpapatupad sa pamamagitan ng barangay sa loob ng unang anim na buwan. Pagkalipas niyon, kailangan nang dumaan sa korte para ipatupad ito.
This commentary is for general informational purposes only and does not constitute legal advice. For guidance specific to your situation, please consult a licensed attorney.
Kung may arbitration award na laban sa iyo at maikli na ang panahon mo, mahalaga ang mabilis na pagkilos. Maaari kaming ma-contact sa Viber o WhatsApp, tumawag sa 0995 433 5550, o mag-email sa vivasnobles@gmail.com. Inaasahan naming makausap ka.