Sa pangkalahatan, ang may-ari ang may obligasyong gawin ang mga kailangang pag-aayos para manatiling matirhan ang bahay sa buong panahon ng upa. Ang nangungupahan naman ang sumasagot sa pinsalang bunga ng kanyang sariling paggamit o kapabayaan, at may obligasyon siyang ipaalam agad sa may-ari ang mga apurahang sira. Kung may kaibang kasunduan sa kontrata, iyon ang susundin hangga’t hindi labag sa batas.
Sumabog ang tubo sa banyo. Sino ang gagastos? Ang sagot ay hindi “kung sino ang nakatira” kundi kung anong klaseng sira ito at ano ang nakasulat sa kontrata.
Ang Batayang Panuntunan
Obligasyon ng may-ari na ihatid ang ari-arian sa kondisyong angkop sa layunin nito, at panatilihin ito sa ganoong kondisyon sa buong panahon ng upa. Kaya ang mga malalaking sira sa istruktura, tubero, at kuryente ay karaniwang sa kanya.
- Sa may-ari — bubong, pader, tubo, kableng nasira sa panahon o sa depekto;
- Sa nangungupahan — pinsalang bunga ng kanyang paggamit o kapabayaan, at maliliit na gastos sa pang-araw-araw na paggamit kung iyon ang napagkasunduan; at
- Obligasyon mong ipaalam — may tungkulin ang nangungupahang sabihin agad sa may-ari ang apurahang pangangailangan ng pag-aayos.
Kapag Ginagawa ang Pag-aayos
May tungkulin kang pahintulutan ang apurahang pag-aayos kahit abala ito. Kung matagal itong tumagal, may batayan kang humingi ng pagbaba ng upa para sa panahong hindi mo magamit nang buo ang yunit. At kung ang pag-aayos ay ginagawang talagang hindi matirhan ang bahay para sa iyong pamilya, may batayan kang wakasan ang kontrata.
Ano ang Gagawin Kung Ayaw Ipaayos
- Ipaalam nang nakasulat, na may litrato at petsa;
- Magbigay ng makatuwirang panahon para maayos;
- Kung apurahan at walang aksyon, itala ang lahat bago ka magpagawa — maaari mong hingin ang bayad, pero mas malinis kung may nakasulat na pahintulot;
- Kung tumanggi pa rin, maaaring dumaan sa barangay; at
- Huwag basta huminto sa pagbabayad ng upa — maaari itong maging batayan ng pagpapaalis sa iyo.
Praktikal na Payo
- Mag-inventory at kunan ng litrato ang kondisyon ng yunit bago lumipat;
- Ilagay sa kontrata ang halagang hangganan kung ano ang sagot ng bawat isa;
- Itago ang lahat ng resibo ng pagpapagawa; at
- Kung ikaw ang may-ari, mas mura ang mabilis na pag-aayos kaysa sa nasirang relasyon at bakanteng yunit.
Paano Mag-ulat ng Sira nang Tama
Ang paraan ng pag-uulat ay kasinghalaga ng mismong reklamo. Ang tawag sa telepono ay nawawala; ang nakasulat na ulat ay nananatili at nagiging ebidensya kung mauwi sa away.
- Ipadala sa email o mensahe para may awtomatikong petsa;
- Ilarawan ang sira nang tiyak — saan, gaano kalala, at kailan nagsimula;
- Ilakip ang litrato o video;
- Sabihin ang epekto — hindi magamit ang banyo, tumatagas sa kwarto, o delikado sa bata;
- Humingi ng petsa kung kailan ito aayusin; at
- Sundan kung walang sagot sa loob ng makatuwirang panahon.
Kung apurahan ito at may panganib sa kaligtasan, sabihin ito nang malinaw sa unang mensahe. Ang mabilis na pagtugon sa apurahang sira ay obligasyon, at ang talaan ng iyong maagang pagbabala ang magpoprotekta sa iyo kung may mangyaring mas malubha. Sa panig naman ng may-ari, mahalagang sagutin ang bawat ulat kahit hindi mo pa kayang ipaayos agad. Ang isang mensaheng nagsasabi kung kailan mo ito aasikasuhin ay malaking pagkakaiba sa hukom kumpara sa buwan-buwang katahimikan.
Frequently Asked Questions
Puwede ba akong huminto sa pagbabayad ng upa kung ayaw ipaayos ang sira? Hindi ito ligtas. Ang hindi pagbabayad ay maaaring maging batayan ng pagpapaalis sa iyo. Ang mas ligtas ay nakasulat na paghingi ng pag-aayos at, kung kinakailangan, ang paghingi ng pagbaba ng upa.
Sino ang sasagot sa sirang aircon o gamit na kasama sa yunit? Kung kasama ito sa inuupahan, karaniwang sa may-ari ang malaking pag-aayos maliban kung sira ito dahil sa iyong kapabayaan. Isulat sa kontrata ang listahan ng mga kasamang gamit at ang kondisyon nito.
Puwede ko bang ibawas sa upa ang ginastos ko sa pag-aayos? Delikado ito kung walang nakasulat na pahintulot. Ang ligtas na paraan ay hilingin muna nang nakasulat, at kung magpapagawa ka, kumuha ng kasunduang ibabawas ito sa upa.
Ano ang gagawin kung hindi na matirhan ang bahay dahil sa sira? Ipaalam agad nang nakasulat. Kung talagang hindi na matirhan, may batayan kang wakasan ang kontrata at humingi ng ibabalik na bahagi ng bayad, depende sa sitwasyon.
This commentary is for general informational purposes only and does not constitute legal advice. For guidance specific to your situation, please consult a licensed attorney.
Kung may sirang matagal nang hindi inaayos sa inuupahan mo, matutulungan ka naming sumulat sa tamang paraan. Maaari kaming ma-contact sa Viber o WhatsApp, tumawag sa 0995 433 5550, o mag-email sa vivasnobles@gmail.com. Inaasahan naming makausap ka.