Kung ang bakod ay nasa loob ng sarili mong lupa, ikaw ang magbabayad at ikaw ang may-ari nito. Kung ito ay nakatayo sa mismong hangganan at pinagsasaluhan ninyo, itinuturing itong party wall — at ang gastos sa pagpapagawa at pagkukumpuni ay hinahati ayon sa benepisyong natatanggap ng bawat isa. Ang pinakaligtas ay nakasulat na kasunduan bago magsimula ang pagtatayo.
“Bakit ako pa ang gagastos, ikaw naman ang gustong magbakod?” Isa ito sa pinakakaraniwang away ng magkapitbahay, at may malinaw na prinsipyo ang batas: nakadepende sa kung nasaan nakatayo ang bakod at kung sino ang nakikinabang.
Tatlong Posibleng Sitwasyon
- Bakod sa loob ng sarili mong lupa — ikaw ang may-ari, ikaw ang gumagastos, at hindi mo mapipilit ang kapitbahay na mag-ambag;
- Bakod o pader sa mismong hangganan — itinuturing itong pinagsasaluhan, at hinahati ang gastos sa pagpapagawa at pagkukumpuni ayon sa benepisyo ng bawat isa; at
- Bakod na lumagpas sa lupa ng iba — ibang usapin ito at maaaring kailanganing ilipat.
Ang Party Wall
Kapag ang pader ay nakatayo sa hangganan at ginagamit ng dalawa, ito ay pinagsasaluhan. Ang mga karaniwang tuntunin:
- Ang gastos sa pagkukumpuni at muling pagtatayo ay hinahati ayon sa bahagi ng bawat isa;
- Maaaring makaiwas sa pag-ambag ang isang may-ari kung isusuko niya ang kanyang karapatan sa pader, ayon sa mga tuntunin sa batas;
- Hindi maaaring gumawa ng butas o magbukas ng bintana sa pinagsasaluhang pader nang walang pahintulot; at
- Ang pagpapataas o pagpapalakas ng pader ay may sariling tuntunin sa gastos at pananagutan.
Bago Ka Magpagawa
- Magpasarbey muna para malinaw kung nasaan ang hangganan;
- Kausapin ang kapitbahay at ilagay sa sulat kung sino ang gagastos at magkano;
- Kung ayaw niyang mag-ambag, magtayo sa loob ng sarili mong lupa para malinaw ang pagmamay-ari; at
- Kumuha ng kaukulang permit kung hinihingi ng lokal na pamahalaan.
Praktikal na Payo
- Isulat ang kasunduan kahit magkaibigan kayo — nagpapalit ang may-ari, hindi nagpapalit ang papel;
- Itago ang mga resibo ng materyales at bayad sa manggagawa;
- Kunan ng litrato bago, habang, at pagkatapos ng pagtatayo; at
- Kung may away, magsimula sa barangay bago pa umabot sa korte.
Ang Dapat Nakasulat sa Kasunduan sa Bakod
Kung magkakasundo kayong magbahagi sa gastos, isulat ito bago magsimula ang trabaho. Ang kasunduang ginawa pagkatapos ng konstruksyon ay laging mas mahirap abutin.
- Kung saan eksakto itatayo ang bakod, batay sa sarbey;
- Anong materyales at gaano kataas;
- Magkano ang kabuuang gastos at ang bahagi ng bawat isa;
- Kailan magbabayad ang bawat panig;
- Sino ang mag-aayos kapag nasira, at paano hahatiin ang gastos noon; at
- Ano ang mangyayari kung magpalit ng may-ari ang alinman sa dalawang lupa.
Ang huling punto ang madalas nakakaligtaan at siyang pinakamadalas na pinagmumulan ng away pagkalipas ng ilang taon. Ang bagong may-ari ay karaniwang walang alam sa pasalitang kasunduan ninyo, kaya mas mabuting nakasulat ito at, kung malaki ang halaga, notaryado pa. Isa pang praktikal na payo: kung hindi kayo magkasundo sa gastos, mas simpleng magtayo ka sa loob ng sarili mong lupa kahit ilang pulgada ang layo sa hangganan. Mas malinaw ang pagmamay-ari, wala kang kailangang hingin sa kanya, at nawawala ang buong usapin ng pinagsasaluhang pader.
Frequently Asked Questions
Puwede ko bang pilitin ang kapitbahay na mag-ambag sa bakod? Kung ito ay pinagsasaluhang pader sa mismong hangganan, may batayan ka para hingin ang kanyang bahagi sa gastos. Kung nasa loob ng lupa mo lang ang bakod, ikaw ang sasagot.
Puwede bang tumaas ako ng pader nang walang paalam? Ang pagbabago sa pinagsasaluhang pader ay may sariling tuntunin at karaniwang kailangan ng pahintulot o may kaakibat na pananagutan sa pinsala. Mas ligtas ang paalam at nakasulat na kasunduan.
Sino ang may-ari ng bakod na ako lang ang nagpagawa? Kung nakatayo ito sa loob ng lupa mo at ikaw ang gumastos, ikaw ang may-ari. Pero kung nasa hangganan at ginagamit ng dalawa, maaari itong ituring na pinagsasaluhan.
Kailangan ba ng permit sa pagpapabakod? Karaniwang may kaukulang permit sa lokal na pamahalaan para sa pader o bakod, lalo na kung matayog. Magtanong sa engineering office ng inyong lungsod o munisipyo bago magsimula.
This commentary is for general informational purposes only and does not constitute legal advice. For guidance specific to your situation, please consult a licensed attorney.
Kung may alitan kayo ng kapitbahay sa bakod at gastos, matutulungan ka naming ayusin ito bago pa lumala. Maaari kaming ma-contact sa Viber o WhatsApp, tumawag sa 0995 433 5550, o mag-email sa vivasnobles@gmail.com. Inaasahan naming makausap ka.