Sa ilalim ng Civil Code, obligasyon ng nagpapaupa na gawin ang mga kinakailangang pagkukumpuni para manatiling nagagamit ang inuupahan sa layuning pinag-usapan. Ang nangungupahan naman ang sumasagot sa maliliit na pagkukumpuni na dulot ng pang-araw-araw na paggamit, at sa anumang pinsalang siya o ang kasama niya ang gumawa. Obligasyon mong ipaalam agad sa nagpapaupa ang pangangailangan ng pagkukumpuni — kung hindi, ikaw ang puwedeng managot sa lumalang pinsala.
Tumutulo ang bubong tuwing umuulan. Sira ang gripo. Sabi ng landlord, ikaw daw ang mag-ayos dahil ikaw ang nakatira. Alamin kung tama ba iyon.
Ang Paghahati ng Obligasyon
- Nagpapaupa — obligado siyang ihatid sa iyo ang ari-arian sa kondisyong nagagamit sa layuning pinag-usapan, at gawin ang mga kinakailangang pagkukumpuni habang tumatakbo ang kontrata. Kabilang dito ang istruktura, bubong, tubo sa loob ng pader, at ang mga sistemang bahagi ng gusali;
- Nangungupahan — sumasagot sa maliliit na pagkukumpuning bunga ng ordinaryong paggamit, at sa pinsalang ikaw o ang bisita at kasama mo ang may kagagawan; at
- Kontrata — puwedeng baguhin ang paghahati sa pamamagitan ng kasunduan, kaya basahin ang lease mo.
Ang Tungkulin Mong Magpaalam
May obligasyon ang nangungupahan na ipaalam agad sa nagpapaupa ang pangangailangan ng pagkukumpuni. Ito ang madalas na nakakalimutan. Kapag hinayaan mong lumala ang tulo hanggang mabulok ang sahig, ang bahagi ng pinsalang naidagdag dahil sa katahimikan mo ay puwedeng ipasa sa iyo. Kaya magpadala ng text o sulat, at itago ito.
Kung Ayaw Kumilos ng Landlord
- Sumulat nang may deadline — ilarawan ang sira, ang epekto, at ang makatwirang panahon para ayusin;
- Kumuha ng litrato at video — bago at habang tumatagal;
- Kumuha ng quotation — para malinaw ang halaga;
- Barangay — magsampa ng reklamo para sa kasunduan; at
- Korte — puwedeng humingi ng pagbawas ng upa, ng danyos, o ng pagpapawalang-bisa ng kontrata depende sa bigat ng sira.
Sa mga kagyat na sitwasyon, may mga pagkakataong puwede mong ipaayos ito at singilin sa nagpapaupa — pero mapanganib itong gawin nang walang nakasulat na abiso at nang walang payo. Ang ligtas na daan ay abiso muna, tapos dokumentado ang gastos.
Huwag Basta Ititigil ang Upa
Nakakatukso, pero ang hindi pagbabayad ng upa ay puwedeng maging batayan ng pagpapaalis. Mas ligtas ang: magbayad, magprotesta nang nakasulat, at humingi ng pagbawas o ng bayad sa gastos. Kung talagang hindi na matirahan ang lugar, kumonsulta bago ka umalis nang basta — may tamang paraan para hindi ka managot sa natitirang termino.
Praktikal na Payo
- Sa unang araw ng lease, kumuha ng litrato ng buong unit — ito ang magpoprotekta sa deposito mo;
- Ipasulat sa kontrata kung sino ang sasagot sa aircon, heater, at appliance;
- Ipadala ang reklamo sa paraang may bakas — text o email, hindi tawag lang; at
- Itago ang lahat ng resibo ng anumang inayos mo.
Frequently Asked Questions
Sino ang dapat mag-ayos ng tumutulong bubong? Karaniwang ang nagpapaupa, dahil obligado siyang gawin ang mga kinakailangang pagkukumpuni para manatiling nagagamit ang inuupahan. Ang maliliit na sira mula sa ordinaryong paggamit ay sa nangungupahan.
Kailangan ko bang ipaalam ang sira? Oo, at agad. May obligasyon kang ipaalam ang pangangailangan ng pagkukumpuni. Kung hinayaan mong lumala, puwede kang managot sa naidagdag na pinsala.
Puwede ko bang ipaayos at ibawas sa upa? May mga sitwasyong pinapayagan ito, pero mapanganib itong gawin nang walang nakasulat na abiso at payo. Mas ligtas ang abiso muna, tapos dokumentadong gastos at pormal na hiling ng bayad.
Puwede ba akong huminto sa pagbabayad ng upa? Mapanganib, dahil ang hindi pagbabayad ay puwedeng maging batayan ng pagpapaalis. Mas ligtas ang magbayad at magprotesta nang nakasulat habang hinihingi ang pagbawas o ang bayad sa gastos.
This commentary is for general informational purposes only and does not constitute legal advice. For guidance specific to your situation, please consult a licensed attorney.
Kung matagal nang hindi inaayos ang sira sa inuupahan mo, matutulungan ka naming isulat ang demand at piliin ang ligtas na hakbang. Maaari kaming ma-contact sa Viber o WhatsApp, tumawag sa 0995 433 5550, o mag-email sa vivasnobles@gmail.com. Inaasahan naming makausap ka.