Hindi ka basta mapapaalis sa mismong araw ng benta. Kung ang kontrata ng upa ay nakatala sa Registry of Deeds, sumusunod ito sa lupa at kailangang igalang ng bagong may-ari. Kung hindi ito nakatala, may karapatan ang bumili na wakasan ang lease — maliban kung alam niya ang tungkol dito o may kasunduang kabaligtaran sa deed of sale. Kahit sa pagwawakas, kailangan pa rin ng wastong abiso at legal na proseso.
May dumating na bagong may-ari at sinabing “isang linggo kayong lilipat.” Hindi ganoon kabilis ang batas. Alamin muna ang isang bagay: nakatala ba sa titulo ang kontrata ninyo?
Ang Susing Tanong: Nakarehistro Ba ang Lease
- Nakatala sa titulo — ang lease ay sumusunod sa ari-arian; papasok ang bumili sa posisyon ng dating may-ari at kailangang igalang ang natitirang termino;
- Hindi nakatala — may karapatan ang bumili na wakasan ito, maliban kung alam niya ang lease o may kasunduan sa deed of sale na igagalang ito; at
- Alam ng bumili — kung nakita niyang may nakatira at nangungupahan, mahina ang argumentong hindi niya alam.
Kahit Puwedeng Wakasan, May Proseso
Ang karapatang wakasan ay hindi karapatang maglabas ng gamit sa kalsada. Kailangan pa rin ng nakasulat na abiso at makatuwirang panahon para makalipat. Kung tumanggi ang nangungupahan, ang tamang remedyo ng bagong may-ari ay aksyon sa korte, hindi pagpapalit ng kandado o pagputol ng kuryente.
Ang Karapatan Mo Bilang Nangungupahan
- Karapatan sa nakasulat na abiso at makatuwirang panahon;
- Karapatang mabalik ang deposito at ang hindi pa nagagamit na advance, matapos ang tamang pagtutuos;
- Karapatang hindi maalis sa sariling paraan ng may-ari; at
- Kung may nakatalang lease, karapatang ipagpatuloy ito hanggang matapos.
Praktikal na Payo
- Kung mahaba ang lease mo, ipatala ito sa Registry of Deeds — ito ang pinakamatibay na proteksyon;
- Ipunin ang mga resibo at ang kopya ng kontrata bago pa magkagulo;
- Magbayad ng upa sa tamang tao — humingi ng patunay kung sino na ang dapat bayaran; at
- Kung ikaw ang bumibili ng bahay na may nangungupahan, alamin ang termino at ang katayuan ng lease bago pumirma.
Ang Mga Tanong sa Bagong May-ari
Kapag may dumating na nagsasabing siya na ang bagong may-ari, huwag agad manalig at huwag agad makipagtalo. Magtanong muna nang maayos at nakasulat.
- Patunay ng pagmamay-ari — kopya ng titulo o ng deed of sale;
- Kanino magbabayad ng upa mula ngayon, at sa anong paraan;
- Sino ang may hawak ng deposito at advance mo;
- Igagalang ba ang natitirang termino ng inyong kontrata;
- Kung hindi, gaano katagal ang ibibigay niyang panahon para makalipat; at
- Sino ang aayos sa mga nakabinbing sira.
Ipadala ang mga tanong na ito nang nakasulat at itago ang sagot. Kung magbabayad ka sa maling tao, maaari kang mapilitang magbayad nang dalawang beses — kaya huwag magbabago ng pinagbabayaran hangga’t walang malinaw na patunay kung sino ang tama. Kung ikaw naman ang bumibili ng ari-ariang may nangungupahan, alamin ang lahat ng ito bago ka pumirma. Hingin ang kopya ng kontrata, ang talaan ng deposito at advance, at ang katayuan ng bayad. Ilagay sa deed of sale kung sino ang mananagot sa deposito at kung igagalang ba ang natitirang termino, dahil ito ang magiging unang usapin mo sa mismong araw ng turnover.
Frequently Asked Questions
Kailangan ba akong abisuhan bago ibenta ang bahay? Walang pangkalahatang obligasyong hingin ang pahintulot mo sa benta, pero may karapatan kang malaman kung sino na ang bagong may-ari at kung kanino ka magbabayad. Tingnan din ang kontrata kung may karapatan kang unang alukin.
Paano ko maipatatala ang kontrata ng upa? Sa pamamagitan ng notaryadong kontrata na ipapasok sa Registry of Deeds para ma-annotate sa titulo. Ito ang nagpapabigat nito laban sa mga susunod na may-ari.
Puwede bang palitan agad ng kandado ng bagong may-ari? Hindi. Ang pagpapalit ng kandado, pagputol ng kuryente o tubig, at pagtatapon ng gamit ay hindi legal na paraan ng pagpapaalis at maaaring magdulot ng pananagutan sa kanya.
Sino ang magbabalik ng deposito ko? Karaniwang ang panig na tumanggap nito, at madalas ay bahagi ito ng usapan sa benta. Hingin nang nakasulat ang pagtutuos at ang petsa ng pagbabalik mula sa dating may-ari.
This commentary is for general informational purposes only and does not constitute legal advice. For guidance specific to your situation, please consult a licensed attorney.
Kung naibenta ang inuupahan mo at pinapaalis ka nang bigla, may karapatan ka sa wastong abiso at proseso. Maaari kaming ma-contact sa Viber o WhatsApp, tumawag sa 0995 433 5550, o mag-email sa vivasnobles@gmail.com. Inaasahan naming makausap ka.