Puwede, pero may mga sektor na limitado o sarado sa dayuhan. Ang gabay ay ang Foreign Investment Negative List: may mga aktibidad na ganap na nakalaan sa mga Pilipino, may mga may itinakdang porsiyento ng banyagang pagmamay-ari, at may mga bukas nang buo. May mga sektor ding pinaluwag ng mga bagong batas, gaya ng retail trade (RA 8762, na inamyendahan ng RA 11595) at ng public services (RA 11659). Ang paggamit ng Pilipinong pangalan bilang tabing ay ipinagbabawal ng Anti-Dummy Law.
Maraming dayuhang may asawang Pilipino o may kasosyong Pilipino ang nagtatanong nito. Ang sagot ay hindi isang salita — nakadepende ito sa uri ng negosyo, sa laki ng pamumuhunan, at sa kung may lupa bang kasangkot.
Ang Balangkas
- Foreign Investment Negative List — ito ang listahan ng mga aktibidad na may limitasyon o sarado sa dayuhan;
- Mga sektor na nakalaan sa mga Pilipino batay sa Saligang Batas at sa batas;
- Mga sektor na may porsiyentong hangganan ng banyagang pagmamay-ari;
- Mga sektor na bukas nang buo, madalas na may itinakdang pinakamababang pamumuhunan.
Ang Isyu ng Lupa
Kung ang negosyo ay magmamay-ari ng lupa, kailangang natutugunan ng korporasyon ang kinakailangang Pilipinong pagmamay-ari sa ilalim ng Saligang Batas. Ito ang pinagmumulan ng "60-40" na madalas na naririnig. Kung uupa lang naman ang negosyo, mas maluwag ang posibilidad — kaya ang unang tanong sa istruktura ay laging: kailangan ba talagang magmay-ari ng lupa?
Ang mga Pinaluwag na Sektor
- Retail trade — pinaluwag ang mga kondisyon sa dayuhang retailer sa ilalim ng RA 8762 na inamyendahan ng RA 11595;
- Public services — muling tinukoy ng RA 11659 kung ano ang itinuturing na public utility, kaya may mga sektor na nabuksan sa dayuhang pamumuhunan;
- Mga sektor ng teknolohiya at serbisyo na hindi saklaw ng negative list;
- Ang detalye ay nagbabago — kaya mahalagang tingnan ang kasalukuyang listahan bago magplano.
Ang Anti-Dummy Law
Ito ang pinakadelikadong bahagi. Ang paggamit ng pangalan ng isang Pilipino para lusutan ang limitasyon sa banyagang pagmamay-ari ay ipinagbabawal, at may pananagutan hindi lang ang dayuhan kundi pati ang Pilipinong pumayag maging tabing. Kabilang dito ang mga arrangement na sa papel ay Pilipino ang may kontrol pero sa katotohanan ay ang dayuhan ang nagdedesisyon. Ang mga kasunduang lihim, ang blangkong pirmadong dokumento, at ang mga voting arrangement na nagbibigay ng aktwal na kontrol ay lahat mapanganib.
Praktikal na Payo
- Simulan sa tanong: ano ba talaga ang gagawin ng negosyo, at kailangan ba nito ng lupa?
- Tingnan ang kasalukuyang negative list bago magbuo ng korporasyon;
- Huwag pumasok sa arrangement na hindi mo maipapaliwanag nang bukas sa isang regulator;
- Ihanda nang tama ang mga dokumento ng korporasyon — ang articles of incorporation at ang mga kasunduan ay siyang titingnan.
Frequently Asked Questions
Puwede bang isang daang porsiyentong pag-aari ng dayuhan ang negosyo? Sa ilang sektor, oo, lalo na sa mga hindi saklaw ng negative list at may itinakdang pinakamababang pamumuhunan. Sa iba, may hangganan ang banyagang pagmamay-ari.
Ano ang 60-40 na panuntunan? Ito ang kinakailangang Pilipinong pagmamay-ari sa mga aktibidad na may limitasyon, kabilang ang mga korporasyong magmamay-ari ng lupa.
Mapanganib ba ang paglalagay ng negosyo sa pangalan ng Pilipinong kasosyo? Kung ang layunin ay lusutan ang limitasyon, ito ay saklaw ng Anti-Dummy Law at may pananagutan ang dalawang panig.
Puwede bang magtrabaho ang dayuhan sa sarili niyang kumpanya dito? May kaukulang permit at visa para sa dayuhang magtatrabaho sa Pilipinas. Ang pagmamay-ari ng bahagi sa kumpanya ay hindi awtomatikong nagbibigay ng karapatang magtrabaho.
This commentary is for general informational purposes only and does not constitute legal advice. For guidance specific to your situation, please consult a licensed attorney.
Kung may planong magnegosyo ang isang dayuhan dito, mahalagang tama ang istruktura bago pa mag-invest. Maaari kaming ma-contact sa Viber o WhatsApp, tumawag sa 0995 433 5550, o mag-email sa vivasnobles@gmail.com. Inaasahan naming makausap ka.