Hindi, kung may iba ka pang anak. Kalahati ng iyong estate ay legitime ng lahat ng lehitimong anak, hinati nang pantay, at hindi mo ito puwedeng bawiin. Ang legal na paraan para paboran ang isang anak ay ibigay sa kanya ang buong free portion bukod sa kanyang legitime. Kung wala kang ibang compulsory heirs, saka mo lang puwedeng ibigay ang lahat sa isa.
Maraming magulang ang may isang anak na naiiba: siya ang nag-alaga, siya ang nagpundar kasama nila, o siya ang may pinakamalaking pangangailangan. Natural ang gustong bigyan siya nang higit. Ang tanong ay kung hanggang saan pinapayagan ng batas.
Ang Hangganan: Ang Legitime
Kalahati ng iyong estate ay awtomatikong nakalaan sa iyong mga lehitimong anak bilang legitime, hinati nang pantay sa kanila. Hindi mo ito puwedeng bawasan, ilipat, o kondisyunin. Ang natitirang kalahati ay pinaghahatian ng legitime ng naiwang asawa at ng mga anak sa labas, at ang tunay na natitira pagkatapos noon ang free portion.
- Kung tatlo ang anak mo — ikaanim ng estate ang legitime ng bawat isa;
- Kung may asawa ka — may parte rin siyang katumbas ng isang anak, kinukuha sa disposable na bahagi;
- Ang matitira — iyon ang malaya mong maibibigay sa paboritong anak, bukod pa sa sarili niyang legitime; at
- Kung sasagasaan mo ang legitime — babawasan ang labis sa probate at ibabalik sa mga naapektuhang anak.
Ang Mga Paraang Hindi Umuubra
Ilang “shortcut” ang madalas subukan pero nabubuwag pagdating sa korte:
- Ipa-donate lahat habang buhay — ibinabalik ito sa papel sa pagkalkula ng legitime at binabawasan kung labis;
- Ipa-deed of sale sa anak nang walang tunay na bayad — puwedeng ideklarang simulated at ibalik sa estate;
- Ilagay ang lahat sa joint account kasama ang isang anak — hindi nito napuputol ang karapatan ng ibang heirs sa parte ng namatay; at
- Magsulat lang ng liham ng habilin — kung hindi sumusunod sa pormalidad ng will, walang bisa.
Ang Ligtas na Paraan
Gumawa ng huling habilin na malinaw na nagsasabi: sa ganitong anak ang buong free portion, bukod pa sa kanyang legitime. Isaad kung bakit — hindi ito kinakailangan, pero nakakabawas ng away. Puwede ring gamitin ang life insurance na siya ang beneficiary, dahil karaniwang hindi ito dumadaan sa hatian ng estate kapag hindi ang estate ang beneficiary.
Kung Wala Ka Talagang Ibang Anak
Kung siya lang talaga ang anak mo, ibang kuwento. Sa ganoong sitwasyon, siya na rin ang magmamana ng halos lahat kahit walang will — ang natitirang tanong ay ang parte ng naiwang asawa at, kung wala kang anak, ang parte ng iyong mga magulang. Ang will ay nagsisilbi pa ring gabay sa hatian at sa pagtatalaga ng executor, pero hindi na ito labanan ng legitime.
Isaalang-alang din ang timing. Kung ang layunin mo ay masiguro na siya ang makakakuha ng isang partikular na ari-arian — halimbawa ang bahay na kanyang tinitirhan — mas malinaw ang isang devise sa will kaysa sa pangkalahatang pahayag. Isulat ang eksaktong numero ng titulo at ang paglalarawan ng lupa, at maglagay ng probisyon kung ano ang mangyayari kung naibenta mo na ito bago ka mamatay.
Praktikal na Payo
- Ipa-appraise ang mga ari-arian para malaman mo talaga kung magkano ang free portion;
- Idokumento nang malinaw kung ang mga naibigay mo na habang buhay ay advance sa mana o hindi;
- Ipaalam nang maaga sa lahat ng anak ang plano — mas madalas nabubuwag ang will dahil sa gulat kaysa sa batas;
- Kung malaki ang halaga, isaalang-alang ang buhay na plano gaya ng maagang paglilipat na may tamang buwis, sa payo ng abogado.
Frequently Asked Questions
Paano kung siya lang ang nag-alaga sa akin? Makatuwirang dahilan iyan para bigyan siya ng buong free portion, pero hindi pa rin nito napuputol ang legitime ng ibang anak. Ang free portion ang legal mong espasyo.
Puwede bang ibenta ko na lang sa kanya ang bahay? Puwede kung tunay ang bentahan at may aktwal na bayad. Kung walang tunay na bayad, puwede itong kuwestiyunin bilang simulated sale at ibalik sa estate.
Kung wala akong asawa at siya lang ang anak ko, puwede ba lahat? Kung siya lang talaga ang compulsory heir at wala ka nang buhay na magulang, siya na rin naman ang magmamana ng lahat kahit walang will.
Ano ang mangyayari kung labis ang naibigay ko sa kanya? Sa probate o sa settlement, babawasan ang labis hanggang mabuo ang legitime ng ibang anak. Hindi ito nagpapawalang-bisa sa buong will.
This commentary is for general informational purposes only and does not constitute legal advice. For guidance specific to your situation, please consult a licensed attorney.
Kung gusto mong paboran ang isang anak nang hindi nabubuwag ang iyong huling habilin, matutulungan ka naming isulat ito sa loob ng batas. Maaari kaming ma-contact sa Viber o WhatsApp, tumawag sa 0995 433 5550, o mag-email sa vivasnobles@gmail.com. Inaasahan naming makausap ka.