Hindi mo kailangang umuwi para makuha ang bahagi mo sa mana. Puwede kang lumahok sa extrajudicial settlement sa pamamagitan ng isang special power of attorney na consularized o apostilled, o sa pamamagitan ng pagpirma mismo sa dokumento sa harap ng consular officer. Ang mahalagang paalala: huwag pumirma ng waiver o ng settlement na hindi mo nakita ang buong listahan ng ari-arian. Kapag napirmahan mo na ang paghahati, mahirap na itong bawiin.
Nangyayari ito nang madalas: namatay ang magulang habang nasa abroad ka, at habang wala ka, inaayos ng mga kapatid ang papeles. Isang araw may dumating na dokumentong "pirmahan mo na lang para matapos na." At doon nawawala ang bahagi ng maraming OFW.
Ang Karapatan Mo Kahit Nasa Malayo
- Hindi nababawasan ang bahagi mo dahil lang wala ka sa Pilipinas;
- Hindi balido ang settlement na hindi kasama ang lahat ng tagapagmana — kailangan lahat kayo ay lumahok o kumatawan;
- May karapatan kang makita ang buong listahan ng ari-arian at utang ng namatay; at
- May karapatan kang tumanggi sa isang paghahating hindi patas.
Paano Ka Lalahok
- Gumawa ng SPA na consularized o apostilled, na nagpapahintulot sa isang taong pinagkakatiwalaan mo na pumirma at kumatawan sa iyo;
- O pumirma ka mismo — ipadala sa iyo ang deed of extrajudicial settlement, pirmahan sa harap ng consular officer, at ipadala pabalik;
- Huwag pumirma nang hindi nababasa — hilingin ang buong dokumento at ang listahan ng ari-arian, hindi lang ang huling pahina;
- Tingnan ang bahagi mo at ikumpara sa dapat na hati ayon sa batas.
Ang Waiver Trap
Bantayan ang salitang waiver o renunciation. May pagkakataong ang dokumentong pinapirma sa iyo ay hindi paghahati kundi pagsuko ng bahagi mo — minsan pabor sa isang partikular na kapatid, minsan sa lahat. May kaakibat pa itong buwis na epekto. Kung hindi mo intensiyon na isuko ang bahagi mo, huwag pumirma at ipasuri muna ang dokumento.
Kung Inaagawan Ka o Hindi Isinasama
Kung ipinamahagi na ang ari-arian nang wala ka, o kung ipinagbili nang walang pahintulot mo, hindi ito nangangahulugang tapos na. May mga remedyong maaaring gamitin para ipawalang-bisa ang settlement na hindi kasama ang isang tagapagmana at para mabawi ang bahagi mo. Pero may takdang panahon ito, kaya hindi mabuti ang maghintay ng ilang taon.
Ang mga Papeles na Dapat Mong Makita Bago Pumirma
Bago ka pumirma ng anumang settlement mula sa abroad, humingi ng kopya ng mga sumusunod. Ang tumatanggi sa listahang ito ay nagsasabi sa iyo ng isang bagay.
- Death certificate ng namatay mula sa PSA;
- Titulo ng bawat ari-arian at ang tax declaration;
- Listahan ng bank account, sasakyan, at negosyo, kung mayroon;
- Listahan ng utang ng namatay — ito ay ibinabawas bago maghati;
- Kuwenta ng estate tax at kung sino ang nagbayad;
- Ang mismong deed, buo, hindi lang ang pahina ng pirmahan.
Basahin ang bahagi ng paghahati at ikumpara ito sa bilang ng mga tagapagmana. Kung ang bahagi mo ay mas maliit kaysa sa iba nang walang paliwanag, itanong ito bago ka pumirma. Ang tanong na naitanong ngayon ay mura; ang paghahabol matapos pumirma ay hindi.
Praktikal na Payo
- Humingi ng kopya ng titulo, tax declaration, at bank records bago pumirma ng kahit ano;
- Tanungin kung nabayaran na ba ang estate tax at sino ang nagbayad;
- Huwag magpadala ng pera para sa "gastos" nang walang breakdown at resibo;
- Kung may hindi pagkakaunawaan, kumonsulta bago pumirma — hindi pagkatapos.
Frequently Asked Questions
Puwede bang ituloy ang settlement kahit wala ako? Hindi dapat. Ang extrajudicial settlement ay kailangang kasama ang lahat ng tagapagmana. Ang ginawang wala ka ay maaaring pagtalunan.
Ano ang pinakaligtas na paraan para lumahok mula sa abroad? Alinman sa dalawa: gumawa ng SPA na consularized o apostilled, o pirmahan mo mismo ang dokumento sa harap ng consular officer at ipadala pabalik.
Pinapirma ako ng waiver. Dapat ko bang pirmahan? Huwag munang pumirma nang hindi mo nauunawaan. Ang waiver ay pagsuko ng bahagi mo at may kaakibat pang epekto sa buwis.
Naibenta na ang lupa nang wala ako. May magagawa pa ba ako? Puwede pang pagtalunan ang settlement at ang pagbebentang ginawa nang hindi kasama ang isang tagapagmana. Mahalaga ang bilis dahil may takdang panahon ito.
This commentary is for general informational purposes only and does not constitute legal advice. For guidance specific to your situation, please consult a licensed attorney.
Kung may pinapirma sa inyong dokumento tungkol sa mana habang nasa abroad kayo, mas mabuting masuri ito bago pumirma. Maaari kaming ma-contact sa Viber o WhatsApp, tumawag sa 0995 433 5550, o mag-email sa vivasnobles@gmail.com. Inaasahan naming makausap ka.