Kapag pumirma ang matanda bilang co-maker, siya ay may sariling pananagutan sa nagpautang — puwede siyang singilin kahit hindi siya ang gumamit ng pera. Kung ang bahay o lupa ang isinanla, nanganganib itong makuha. May remedyo kung ang pagpirma ay nakuha sa pandaraya, pamimilit o labis na impluwensiya, o kung wala na siyang kakayahang umunawa noong pumirma siya.
Kadalasan, gawa ito ng pagmamahal: pumirma ang magulang upang matulungan ang anak. Ang problema ay ang pirma ay hindi tulong lamang — obligasyon ito.
Ano ang Ibig Sabihin ng Co-Maker
Kapag pumirma ang matanda bilang co-maker o co-borrower, siya ay may sariling pananagutan sa nagpautang. Sa maraming kasulatan, ang pananagutan ay solidary, ibig sabihin puwede siyang singilin ng buong halaga nang hindi na hinahabol muna ang anak. Hindi depensa ang pagsasabing "hindi ko naman ginamit ang pera."
Kapag Ari-Arian ang Isinanla
Mas mabigat ito. Kung ang bahay o lupa ng matanda ang ginamit na collateral, ang panganib ay foreclosure — ang pagkuha ng ari-arian kapag hindi nabayaran ang utang. Kaya bago pumirma sa anumang mortgage, dapat malinaw sa matanda na nakataya ang tirahan niya, hindi lang ang pangalan niya sa papel.
Ang Mga Posibleng Remedyo
- Depekto ng pahintulot — kung ang pagpirma ay nakuha sa panlilinlang, pananakot o labis na impluwensiya, may aksiyon upang ipawalang-bisa ang kasulatan, na may takdang panahon;
- Kawalan ng kakayahan — kung wala na siyang kakayahang umunawa noong pumirma, may batayan ding kuwestiyunin ito;
- Falsification — kung peke ang lagda o binago ang laman pagkatapos pumirma; at
- Paghahabol sa anak — kung nabayaran ng matanda, may karapatan siyang singilin ang tunay na nakinabang.
Bago Pumirma: Ang Limang Tanong
Kung may hinihinging pirma sa isang matanda, ito ang mga tanong na dapat masagot bago siya lumagda.
- Magkano ang buong halaga — kasama ang interes at penalty, hindi lang ang hiniram;
- Ano ang mangyayari kung hindi makabayad ang tunay na may utang;
- May collateral ba, at ang bahay ba niya ito;
- Kaya ba niyang bayaran ito mula sa sarili niyang pension kung mapunta sa kanya; at
- Alam ba ito ng ibang anak, o lihim itong ginagawa.
Kung may isang tanong na hindi masagot nang malinaw, iyon na mismo ang dahilan upang huwag munang pumirma.
Praktikal na Payo
- Huwag pumirma sa anumang dokumentong hindi nabasa at naipaliwanag;
- Kumuha ng kopya ng lahat ng pinirmahan — karaniwang ito ang unang nawawala;
- Kung may hinihinging pirma, ipabasa muna sa ibang anak o sa abogado bago pumayag; at
- Kung may demand letter na dumating, huwag balewalain — may takdang panahon ang lahat ng hakbang.
Frequently Asked Questions
Mananagot ba ang matandang pumirma bilang co-maker? Oo. May sariling pananagutan siya sa nagpautang, at sa maraming kasulatan ay solidary ito, ibig sabihin puwede siyang singilin ng buong halaga.
Depensa ba na hindi niya ginamit ang pera? Hindi. Ang pananagutan ay galing sa pagpirma sa kasulatan, hindi sa kung sino ang gumamit ng pera. Ang remedyo ay ang paghahabol sa tunay na nakinabang.
May remedyo ba kung dinaya siya sa pagpirma? Oo. Kung ang pahintulot ay nakuha sa panlilinlang, pananakot o labis na impluwensiya, may aksiyon upang ipawalang-bisa ang kasulatan, ngunit may takdang panahon ito.
Ano ang panganib kung isinanla ang bahay? Ang foreclosure — ang pagkuha ng ari-arian kapag hindi nabayaran ang utang. Dapat malinaw sa matanda na nakataya ang kanyang tirahan bago siya pumirma.
This commentary is for general informational purposes only and does not constitute legal advice. For guidance specific to your situation, please consult a licensed attorney.
Kung may demand letter o banta ng foreclosure sa ari-arian ng inyong magulang, mahalaga ang mabilis na aksiyon. Maaari kaming ma-contact sa Viber o WhatsApp, tumawag sa 0995 433 5550, o mag-email sa vivasnobles@gmail.com.